مقایسۀ نگرش وزیرانۀ نظام‌الملک و دید‌گاه دبیرانۀ بیهقی در باب اهمّیت جایگاه قضاوت در حکومت سیاسی بر پایۀ تحلیل گفتمان انتقادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه حکیم سبزواری

2 دانشجوی دوره دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه حکیم سبزواری

10.22103/jll.2020.14579.2690

چکیده

یکی از اساسی ترین وظیفه های هر حکومتی فصل خصومت و رفع عامل نزاع بین آحاد یک جامعۀ مدنی و تحقق عدالت اجتماعی است که این امر با وجود محاکم دادگستری، دیوان قضایی مستقل و حضور قاضیانی «مزکّی ومعدّل از هر دستی» میسر می شود. به اعتقاد تمامی اندیشمندان وجود عدالت و مساوات در هر روزگاری و در هر جایگاهی یک ضرورت است. در این پژوهش دو حکایت با موضوع یکسان از کتاب «سیاست نامه» و «تاریخ بیهقی» در نظر گرفته شده و برای تحلیل گفتمانیِ آن ها از رویکرد نورمن فرکلاف به عنوان نظریه پرداز اصلی استفاده شده است. با تحلیل گفتمان انتقادی و بر پایۀ مدل های سه گانۀ فرکلاف به توصیف، تفسیر و تبیین نمونه داده‌های متنی دو اثر پرداخته‌شده است تا تقابل دیدگاه وزیرانۀ خواجه نظام الملک توسی و نظرگاه دبیرانۀ ابوالفضل بیهقی در باب امر مهم قضاوت تحلیل و تبیین شود. خواجه با توجّه به مقام سیاسی خویش قضاوت را در بسیاری از مواقع حق صاحبان قدرت می‌داند؛ قدرتی که خود آگاه یا ناخود آگاه دیدگاه های خویش را در لایه های زیرین زبان پنهان کرده است که در آن فرو-دستان هیچ جایگاهی ندارند. در تقابل با این نگرش بیهقی به عنوان یک مورّخ و دبیر از میان قشر متوسط مردم جامعه با همۀ وابستگی به دربار غزنه سعی‌می‌کند در باب قضاوت، جایگاه مردم عامه، فرودست و متظلّم را در لایه‌های پنهانی زبان خویش به نمایش در آورد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The comparison of Nezam al-Mulk ministerial point of view and the point of view of authorship Beyhaqi about the importance of judgment place in political government on the basis of Critical Discourse Analysis

نویسندگان [English]

  • abbas mohammadian 1
  • Mohammad Hasan Amirkhani 2
1 Associate Professor of hakim sabzevari univercity
2 PhD Candidate in Persian Language and Literature, Hakim Sabzevari University, Sabzevar, Iran
چکیده [English]

One of the most essential duties of any government is vanishing hostility and removal of the factor of quarrel among individuals of civil society and achievement of social justice, the courts of administration of justice, independent Supreme Court, tribunal court and attendance of purified and fair judges will be possible. All the scientists know that the existence of equality and fair any time and in any place is essential. Two anecdotes with the same topics have been chosen one from Siasat Nameh book and the other from Beyhaqi History book in this research and for Discourse Analysis their the policy manner method of Norman Fairclough is used as the main theoretician. Critical Discourse Analysis and on the basis of triplet models of N. Fairclough, it is described, exegesis and specified the two exam plums with considering the whole two books as the between the lines to analyze and specify the opposition of ministerial point of view of Nezam al-Mulk and authorship point of view of Beyhaqi about the important subject of judgment. Khajeh considering his political rank , always believe that judgment belongs to the mighty class, the authority that consciously or unconsciously has disguised its own point of view in between the lines of language in which powerless people has no right. , Beyhaqi as a historian and authorship from the middle class of society with all dependence to Qaznavian government tries shows the position of public people, weak and oppressed people in between the lines of his speeches.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Khajeh Nezam al-Mulk
  • Beyhaqi
  • critical discourse analysis
  • Judgment
فهرست منابع
منابع فارسی
آقاگل زاده، فردوس. (1385). تحلیل گفتمان انتقادی. تهران: علمی و فرهنگی.
بیهقی، ابوالفضل. (1373). تاریخ بیهقی. به کوشش خلیل خطیب­رهبر. چاپ چهارم. تهران: مهتاب.
تاجیک، محمد­رضا. (1379). گفتمان و  تحلیل گفتمانی. تهران: فرهنگ گفتمان.
توسی، نظام­الملک. (1371). سیاست­نامه. به کوشش جعفر شعار. تهران: کتاب­های جیبی.
توسی، نظام­الملک. (1364). سیر­الملوک. تصحیح هیوبرت دارک. چاپ دوم. تهران: علمی و فرهنگی.
توسی، نظام­الملک. (2535). سیر الملوک.  تصحیح  هیوبرت دارک. تهران: نشر کتاب.
جعفری، مرضیه. (1390). ساختار وزارت در عهد غزنوی بر پایۀ تاریخ بیهقی. پایان نامۀ کارشناسی ­ارشد. استاد راهنما زهرا اختیاری. دانشگاه فردوسی، مشهد.
سجودی، فرزان و اکبری، زینب. (1393). «تحلیل انتقادی گفتمان  «مقامات» مشایخ صوفیه». کهن­نامۀ ادب پارسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال پنجم، شمارۀ چهارم، صص 73-97.
فرکلاف، نورمن. (1379). تحلیل انتقادی گفتمان. مترجمان فاطمه شایسته­پیران و دیگران. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه­ها.
فرکلاف، نورمن. (1398). تحلیل گفتمان انتقادی. ترجمۀ روح ا... قاسمی. تهران: اندیشۀ احسان.
قجری، حسینعلی و نظری، جواد. (1392). کاربرد تحلیل گفتمان درتحقیقات اجتماعی. تهران: جامعه­شناسان.
نخجوانی، هندوشاه. (1357). تجارب­السّلف. به تصحیح عباس اقبال. تهران: طهوری.
یارمحمدی، لطف الله. (1385). ارتباطات از منظر گفتمان­شناسی انتقادی. تهران: هرمس.
یارمحمدی، لطف ا... .(1383). گفتمان­شناسی رایج و انتقادی. تهران: هرمس.
یورگنسن، ماریان و فیلیپس، لوئیز. (1389). نظریه و روش درتحلیل گفتمان. ترجمۀ هادی جلیلی. تهران: نی.
یوسفی، غلام­حسین. (1370). دیداری با اهل قلم. تهران: علمی.
یونسی، ابراهیم. (1396). هنر داستان نویسی. تهران: نگاه.