نشریه نثر پژوهی ادب فارسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان،نثر فارسی Journal of Prose Studies in Persian Literature
نثرپژوهی ادب فارسی

نثرپژوهی ادب فارسی

طبقه‌بندی و تحلیل انواع کرامات در اسرارالتوحید فی مقامات شیخ ابوسعید ابوالخیر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
بجنورد، دانشگاه بجنورد، دانشکده علوم انسانی، گروه زبان و ادبیات فارسی
10.22103/jll.2026.27663.3287
چکیده
کرامت یکی از بنیادی‌ترین مفاهیم در ادبیات و اندیشه عرفانی است که در متون صوفیانه به‌عنوان نشانه‌ای از تقرب معنوی، طهارت باطنی و جایگاه ولایت اولیا مطرح شده است. کتاب اسرارالتوحید فی مقامات شیخ ابوسعید ابوالخیر، از مهم‌ترین متون تصوف فارسی، به دلیل تمرکز گسترده بر نقل حکایات کرامتی ابوسعید، منبع ارزشمندی برای بررسی این مفهوم به شمار می‌رود. با وجود پژوهش‌های متعدد درباره کرامات ابوسعید، هنوز مطالعه‌ای جامع و نظام‌مند که به طبقه‌بندی دقیق انواع کرامات در این اثر بپردازد، انجام نشده است.

هدف پژوهش حاضر، شناسایی، طبقه‌بندی و تحلیل انواع کرامات منسوب به شیخ ابوسعید در اسرارالتوحید است. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر رویکرد تحلیل محتوای متون عرفانی است. داده‌های تحقیق از متن کتاب استخراج شده و فرایند تحلیل شامل سه مرحله شناسایی، مقوله‌بندی و تفسیر است. تمامی حکایات مرتبط با افعال خارق‌العاده به‌صورت نظام‌مند بررسی و براساس شاخص‌های معناشناختی، محتوایی و کارکردی طبقه‌بندی شدند.

یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که کرامات موجود در اسرارالتوحید در سیزده دسته اصلی قابل طبقه‌بندی هستند و بیشترین بسامد به کرامات معرفتی و باطنی (آگاهی از غیب و ذهن‌خوانی) اختصاص دارد که بیانگر غلبه ساحت شهودی و تربیتی بر جنبه‌های صرفاً حسی در روایت است. در اسرارالتوحید، کرامت فراتر از نمایش رخدادهای شگفت‌انگیز و به مثابه ابزاری روایی-تربیتی برای انتقال معرفت عرفانی، هدایت سالکان و تثبیت جایگاه معنوی شیخ به کار گرفته شده است. این طبقه‌بندی نه تنها خلأ مطالعاتی موجود را پر می‌کند، بلکه به درک عمیق‌تر ساختار معنایی و کارکرد کرامت در سنت تصوف خراسان کمک شایانی می‌نماید.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Classification and Analysis of the Types of Karāmāts in Asrār al-Tawḥīd fī Maqāmāt Shaykh Abū Saʿīd

نویسندگان English

Farzaneh sadat Alavizadeh
Amir Ezy
Department of Persian language and literature, Faculty of humanities, University of Bojnord, Bojnord, Iran.
چکیده English

Objective:

This study examines Asrār al-Tawḥīd fī Maqāmāt Shaykh Abū Saʿīd, one of the major works of Persian Sufi literature, to identify, classify, and analyze the various types of karāmāt (saintly miracles) attributed to Shaykh Abū Saʿīd Abū al-Khayr. Although his miraculous deeds have been widely discussed, no comprehensive and systematic classification of these karāmāt has previously been undertaken. This study addresses that gap and offers a clearer understanding of their nature and functions within the text.

Methods:

This research adopts a qualitative approach based on content analysis of mystical texts. The research data were extracted from Asrār al-Tawḥīd, and the analytical process consisted of three stages: identification, categorization, and interpretation. All narratives describing extraordinary acts attributed to the Shaykh were systematically examined and classified according to semantic, thematic, and functional criteria.

Findings and Conclusions:

The findings show that the karāmāt in Asrār al-Tawḥīd can be classified into thirteen major categories. The most frequent category comprises epistemic and inward miracles, highlighting the predominance of intuitive and spiritual dimensions. The analysis demonstrates that karāmāt function not only as accounts of extraordinary events but also as pedagogical and narrative devices that convey mystical knowledge, guide disciples, and affirm the Shaykh’s spiritual authority. This classification fills a significant gap in existing scholarship and provides a systematic framework for understanding the religious and literary functions of saintly miracles in the Khorasanian Sufi tradition.

کلیدواژه‌ها English

Asrār al-Tawḥīd
Shaykh Abū Saʿīd Abū al-Khayr
Karāmāt
Sufism

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 16 مرداد 1405