نشریه نثر پژوهی ادب فارسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان،نثر فارسی Journal of Prose Studies in Persian Literature

برساخت روایت‌های‌جمعی سوم‌شخصی مبتنی بر موضع‌گزینی راوی (نمونة داستانی: ترس‌ولرز نوشتة غلام‌حسین ساعدی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 نویسنده مسئول، دانشیار، بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه اراک، ایران.

2 پژوهشگر پسادکتری، بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه اراک، ایران.

10.22103/jll.2026.25812.3215

چکیده

زمینه: در یکی از گونه‌های روایت جمعی، راوی با وجود بهره‌گیری از زاویه‌دید سوم‌شخص، بازتاب‌دهندة صدای جمعی است. داستان ترس و لرز نوشتة غلام‌حسین ساعدی نمونه‌ای شاخص از این الگوست؛ در حالی که کانون روایی در این اثر برون‌داستانی است، راوی با موضع‌گزینی خاص خود، در بافت تعاملات اجتماعی و فرهنگی گروه ادغام می‌شود و نوعی هم‌سویی با آن‌ها را بروز می‌دهد. اهمیّت این مطالعه در تحلیل سازوکارهایی است که بدون به‌کارگیری ضمیر اوّل‌شخص جمع، امکان برساخت جمع‌محور روایت را فراهم می‌آورند و هم‌زمان هویت‌های گروهی را بازنمایی می‌کنند. در چارچوب نظری پژوهش، عناصر روایی در پیوند با مفاهیم جامعه‌شناختی چون دیگری و جامعة بسته بررسی می‌شوند.
 
روش: روش کار توصیفی–تحلیلی است و با تمرکز بر کنشگری و هم‌داستانی راوی، نام‌گذاری‌های سوگیرانه، درون‌مایه‌سازی فضا، بازنمایی حافظه جمعی و بازتاب باورپذیر شایعات، نشان می‌دهد که صدای روایت با حفظ بی‌طرفی ظاهری، در بازتولید گفتمان‌های جمعی مسلط نقش ایفا می‌کند.
 
یافته‌ها: جمع‌بودگی در یک روایت را می‌توان به دو صورت فهمید: از طریق راوی جمعی یا از طریق داستانی که درباره یک گروه است. ۱. داستان «ترس و لرز» در دسته دوم قرار می‌گیرد. ۲. اگرچه داستان به شکل سوم‌شخص روایت می‌شود، راوی با شخصیت‌ها هم‌راستا است و دیدگاه و حافظه جمعی آن‌ها را به اشتراک می‌گذارد. ۳. صدای روایی از طریق نام‌گذاری‌های سوگیرانه، درون‌مایه‌سازی فضایی و هم‌راستایی با دیدگاه شخصیت‌ها، همبستگی گروه را بازنمایی می‌کند.۴. با تسهیل غیرمستقیم اعتبار شایعات و اجتناب از قضاوت آشکار، راوی گفتمان جمعی گروه را تقویت می‌کند. ۵. بنابراین، راوی سوم‌شخص روایت جمع‌محوری ایجاد می‌کند که به‌طور غیرمستقیم از مواضع جمعی شخصیت‌ها حمایت می‌نماید. بدین‌ترتیب یافته‌ها نشان می‌دهند این شکل از روایت جمعی سوم‌شخصی می‌تواند افق‌های تازه‌ای برای کاربست نظریه‌های روایت جمعی و تحلیل گفتمان‌های گروه‌بنیان در ادبیات معاصر فارسی بگشاید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Narrative Construction of Third-Person Collective Stories Based on the Narrator’s Positioning (A Case Study: “Tars-o-Larz” by Gholam-Hossein Sa’edi)

نویسندگان [English]

  • Hamid Abdollahian 1
  • Nastaran Shahbazi 2
1 Corresponding author, Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Arak University, Iran
2 Postdoctoral Researcher, Department of Persian Language and Literature, Arak University, Iran.
چکیده [English]

Purpose: In one type of collective narration, the narrator, despite employing a third-person point of view, functions as a conduit for a collective voice. Tars-o-Larz (Fear and Trembling) by Gholam-Hossein Sa’edi constitutes a notable example of this narrative pattern. Although the narrative focalization in this story is extradiegetic, the narrator, through a particular mode of positioning, becomes integrated into the network of the group’s social and cultural interactions and manifests a form of alignment with them. The significance of this study lies in its analysis of the mechanisms that, without resorting to the first-person plural pronoun, make possible the construction of a collective-oriented narrative while at the same time representing collective identities. Within the theoretical framework of the study, narrative elements were examined in relation to sociological concepts such as the Other and closed community.
 
Method and Research: Adopting a descriptive-analytical method and focusing on the narrator’s agency and complicity, biased naming practices, the thematic construction of space, the representation of collective memory, and the plausible reflection of rumors, the study showed that the narrative voice, while maintaining apparent neutrality, contributes to the reproduction of dominant collective discourses.
 
Conclusions: Collectivity in narrative may be conceptualized in two ways: through the presence of a collective narrator or through a narrative centered on a group. 1. Tars-o-Larz belongs to the second category. 2. Although the story is mediated by a third-person narrator, the narrator demonstrates consistent alignment with the characters, sharing their perspective and collective memory. 3. The narrative voice reflects group solidarity through biased naming practices, spatial thematization, and alignment with the characters’ worldview. 4. By subtly facilitating the verification of circulating rumors and refraining from overt judgment, the narrator reinforces the collective discourse of the group. 5. Thus, the third-person narration creates a collective-oriented narrative structure that implicitly supports the collective positions of the characters. The findings indicated that this form of third-person collective narrative can open new horizons for applying theories of collective narration and analyzing group-based discourses in contemporary Persian literature.

کلیدواژه‌ها [English]

  • contemporary Persian fiction
  • Tars-o-Larz story
  • collective narration
  • third-person point of view
  • narrator’s positioning
  1. فهرست منابع

    الف.منابع فارسی

    1. امیری، نادر. (۱۴۰۰). حافظه جمعی و روایت داستانی. تهران: نشر نگاه معاصر.
    2. بریجمان، ترزا. (۱۴۰۳) «زمان و مکان در روایت» در راهنمای کمبریج به روایت. ترجمه و گردآوری ابوالفضل حرّی. تهران: انتشارات سیاهرود.
    3. بیجاد، علی. (۱۴۰۱). روان‌شناسی شایعه. چاپ دوم. تهران: وانیا.
    4. پوپر، کارل. (۱۳۸۰). جامعة باز و دشمنان آن. ترجمة عزت‌الله فولادوند. چاپ سوم. تهران: انتشارات خوارزمی.
    5. جنکینز، ریچارد. (۱۳۹۶). هویت اجتماعی. ترجمة نازنین میرزابیگی. چ ۲. تهران: آگاه.
    6. دقیقیان، شیرین‌دخت. (۱۳۹۷). شخصیّت‌پردازی در ادبیات داستانی. تهران: مروارید.
    7. رایان، ماری‌لور. (۱۴۰۳). «فضا» در فضا در روایت داستانی. ترجمة محمد راغب. تهران: چشمه.
    8. زوران، گابریل. (۱۴۰۳). «درباره نظریه فضا در روایت» در فضا در روایت داستانی. ترجمة محمد راغب. تهران: چشمه.
    9. ساعدی، غلام‌حسین. (۱۳۹۳). ترس و لرز. چاپ دوازدهم. تهران: انتشارات نگاه.
    10. شهبازی، نسترن.، بیات، حسین.، پارسانسب، محمد.، سارلی، ناصرقلی. (۱۴۰۲). «کران‌بندی اصطلاح روایت جمعی: مطالعة نقش عامل روایی در انگاشت‌های اشتراکی» در ادبیات پارسی معاصر. سال ۱۳، شماره ۲. صص ۲۱۱-۱۸۹. https://www.doi.org/10.30465/copl.2023.45901.4018
    11. کاپفرر، ژان نوئل. (۱۳۹۸). شایعه. ترجمة خداداد موقّر. چاپ دوم. تهران: شیرازه کتاب ما.
    12. گافمن، اروینگ. (۱۴۰۲). داغ ننگ. ترجمة مسعود کیان‌پور. چاپ ششم. تهران: نشر مرکز.
    13. گافمن، اروینگ. (۱۴۰۳). نمود خود در زندگی روزمره. ترجمة مسعود کیان‌پور. چاپ نهم. تهران: نشر مرکز.
    14. لاو، الکس. (۱۳۹۵). مفاهیم بنیادی نظریه‌ی اجتماعی کلاسیک. ترجمة فرهنگ ارشاد. تهران: انتشارات آگه.
    15. لوبون، گوستاو. (۱۳۹۱). روانشناسی توده‌ها. ترجمة کیومرث خواجویها. چاپ سوم. تهران: روشنگران و مطالعات زنان
    16. لوپز، خوزه و اسکات، جان. (۱۳۹۷). ساخت اجتماعی. ترجمة حسین قاضیان. چاپ دوم. تهران: نشر نی.
    17. محمدی‌اصل، عباس. (۱۳۹۹). بیناذهنیت اجتماعی. تهران: احسان اندیشه.
    18. میزتال، باربارا. (۱۳۹۹). درآمدی بر جامعه‌شناسی حافظه. ترجمة محمد رسولی. تهران: انتشارات تیسا.
    19. هالبوالس، موریس. (۱۴۰۳). جامعه‌شناسی حافظه جمعی. ترجمة زهرا سادات روح‌الامینی. تهران: نیستان هنر.
    20. هرمن، دیوید. (۱۳۹۳). عناصر بنیادین در نظریه‌های روایت. ترجمة حسین صافی. تهران: نشر نی.

     

     

    ب.منابع لاتین

    1. Fritsch, Eather. (2008). “Gossip” in Routledge Encyclopedia of Narrative Theory. David. Herman, Manfred. Jahn, and Marie-laure. Ryan (eds.). London: Routledge. pp. 304-305.
    2. Vermeule, Blakey. (2006). “Gossip and Literary Narrative” in Philosophy and Literature. 30(1): 102-117 https://doi.org/10.1353/phl.2006.0021