نشریه نثر پژوهی ادب فارسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان،نثر فارسی Journal of Prose Studies in Persian Literature

گفتمان و بازنمایی تصویر خود و دیگری در سفرنامۀ جانستان کابلستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 ‌دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران (نویسنده مسئول)

2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان،رشت، ایران.

3 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.

10.22103/jll.2026.25786.3214

چکیده

هدف:  این پژوهش با به کارگیری روش توصیفی-تحلیلی  و تلفیق سه رویکرد کلیدی  تحلیل گفتمان انتقادی، بازنمایی و تصویرشناسی ، به بررسی کیفیت «تصویر» از «خود» و «دیگری»  در سفرنامه‌ای از  دهه ۱۳۹۰ می‌پردازد. هدف آن شناسایی عوامل تأثیرگذار بر این  «بازنمایی»  است.
 روش و پژوهش:  این تحقیق، سفرنامه  «جانستان کابلستان»  اثر  رضا امیرخانی  را با به کارگیری  چارچوب نظری سه‌گانه‌  تحلیل می‌کند. این چارچوب، نظریات  لاکلائو و موف  در مورد گفتمان (که در آن همه پدیده‌های اجتماعی، گفتمانی تلقی می‌شوند)، دیدگاه  استوارت هال  در مورد  بازنمایی  (که تصاویر را برساخته‌هایی گفتمانی می‌داند) و  تصویرشناسی  - به طور خاص  الگوی نانکت  - را برای طبقه‌بندی تصاویر  «دیگری»  ترکیب می‌کند.
 یافته‌ها و نتایج:  تحلیل‌ها نشان می‌دهد که  هویت برساخته نویسنده به عنوان یک ایرانی مسلمان متعهد، اساس شکل‌گیری تصاویر را تشکیل می‌دهد. بر اساس  رویکرد تصویرشناسی، سه نوع متمایز از «دیگری» شناسایی شد:  «دیگری به مثابه غیربیگانه» یا «آلتر»  (شامل افغان‌های هم قابل ستایش و هم قابل سرزنش)،  «دیگری به مثابه بیگانه»  (نمایندگی شده توسط طالبان و نیروهای غربی) و  «دیگری گذرا یا زودگذر»  (مانند  افراد سازمان ملل).
 نتیجه‌گیری:  این مطالعه نتیجه می‌گیرد که  هویت ایدئولوژیک  نویسنده و  گفتمان مذهبی مسلط  او، عوامل اصلی تأثیرگذار بر  بازنمایی تصاویر  در این سفرنامه بوده‌اند. چارچوب تحلیلی به کار گرفته شده متشکل از  تحلیل گفتمان انتقادی، بازنمایی و تصویرشناسی در شکافتن این تصاویر کارآمد بوده و به عنوان الگویی قابل اجرا برای تحلیل سایر سفرنامه‌ها پیشنهاد می‌شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Discourse and the Representation of Self and Other in the Travelogue Janestan-e Kabulestan

نویسندگان [English]

  • Bahram Rezaee 1
  • Mohamad ali Khazaneh darloo 2
  • Mahmood Ranjbar 3
1 Corresponding Author: Ph.D. in Persian Language and Literature, University of Guilan, Rasht, Iran.
2 Associate Professor of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan, Rasht, Iran.
3 Associate Professor of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan, Rasht, Iran.
چکیده [English]

Purpose:  Employing a descriptive–analytical method and integrating three key approaches, including Critical Discourse Analysis, Representation, and Imagology, this study examined the quality of the “image” of the “Self” and the “Other” in a travelogue from the 2010s. Its objective was to identify the factors that influence this process of “representation”.
Method and Research:  This study analyzed the travelogue Janestan-e Kabulestan by Reza Amirkhani through a tripartite theoretical framework. The framework combines Laclau and Mouffe’s theory of discourse (which conceives all social phenomena as discursive), Stuart Hall’s perspective on Representation (which views images as discursive constructs), and Imagology, specifically Nanquette’s model, for classifying images of the “Other”.
Findings and Conclusions:  The analysis revealed that the author’s constructed identity as a religiously committed Iranian Muslim fundamentally shaped the imagery. Based on the Imagology approach, three distinct types of the “Other” were identified: the “Other as non-alien” or “Alter” (encompassing both admirable and condemnable Afghans), the “Other as alien” (represented by the Taliban and Western forces), and the “transient or ephemral Other”  (such as personnel of the United Nations).
Conclusions:  The study concluded that the author’s ideological identity and dominant religious discourse were the primary factors influencing the representation of images in the travelogue. The employed analytical framework, comprising Critical Discourse Analysis, Representation, and Imagology, proved effective in deconstructing these images and is proposed as a viable model for analyzing other travelogues.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Travelogue
  • Discourse
  • Representation
  • Imagology
  • Amirkhani
  1. فهرست منابع

    الف.منابع فارسی

    1. قرآن کریم.
    2. آقاگل‎زاده، فردوس. (1394). تحلیل گفتمان انتقادی. تهران: علمی و فرهنگی.
    3. امیرخانی، رضا. (1390). جانستان کابلستان. تهران: نشر افق.
    4. انوشه، حسن. (1381). فرهنگنامۀ ادبی فارسی (چ دوم). تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    5. باستانی پاریزی، محمدابراهیم. (1399). از پاریز تا پاریس. تهران: نشر علم.
    6. براهنی، رضا. (1363). سفر مصر و جلال آل احمد و فلسطین. تهران: نشر اول.
    7. خدیش، پگاه. (1392). تارنمای دانشنامۀ اسلامی، مدخل سفرنامه.
    8. رستگارفسایی، منصور. (1397). انواع نثر فارسی (چ هشتم). تهران: سمت.
    9. ستاری، جلال. (1377). در روزبازار زمانه. تهران: نشر میترا.
    10. سلطانی، سید علی‌اصغر. (1396). قدرت، گفتمان و زبان. تهران: نشر نی.
    11. عضدانلو، حمید. (1380). گفتمان و جامعه (چاپ اول). تهران: نشر نی.
    12. قبادی، حسینعلی. (1383). بنیادهای نثر معاصر فارسی (چ نخست). تهران: پژوهشکدۀ علوم انسانی و اجتماعی جهاد دانشگاهی.
    13. لالکائو، ارنستو و شانتال موفه. (1393). هژمونی و استراتژی سوسیالیستی (مترجم: محمد رضایی، چاپ دوم). تهران: ثالث.
    14. نامور مطلق، بهمن. (1388). درآمدی بر تصویرشناسی معرفی یک روش نقد ادبی و هنری در ادبیات تطبیقی. مطالعات ادبیات تطبیقی، 3(12).
    15. نانکت، لاتیشیا. (1390). تصویرشناسی به‌منزلۀ خوانش متون نثر معاصر فرانسه و فارسی (مترجم: مژده دقیقی). ویژه‌نامۀ فرهنگستان (ادبیات تطبیقی)، شمارۀ 1. صص 100- 115
    16. ننکت، لیتیسیا. (1399). حدیث دیگران (مترجم: احیاء عمل صالح و منیژه عبداللهی). تهران: تمدن علمی.
    17. هال، استوارت. (1383). «بومی و جهانی؛ جهانی‌شدن و قومیت» (مترجم: بهزاد برکت). نشریۀ ارغنون، شمارۀ 24.
    18. هال، استوارت و برم گیبن. (1397). درآمدی بر فهم جامعۀ مدرن کتاب یکم؛ صورت‌بندی‌های مدرنیته (مترجمان: محمود متحد و دیگران، چاپ چهارم). تهران: انتشارات آگه.
    19. هال، استیوئرت. (1391). معنا، فرهنگ و زندگی اجتماعی (چاپ اول). تهران: نشر نی.
    20. هورنای، کارن. (1365). شخصیت عصبی زمانۀ ما (مترجم: محمدجعفر مصفا). تهران: نشر گفتار.
    21. هورنای، کارن. (1402). تضادهای درونی ما (مترجم: محمدجعفر مصفا). تهران: بهجت.
    22. یاحقی، محمدجعفر. (1388). زین دایرۀ مینا: گشت‌وگذارهای علمی و فرهنگی. تهران: سخن.