نشریه نثر پژوهی ادب فارسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان،نثر فارسی Journal of Prose Studies in Persian Literature

تحلیل سبک دورۀ آغازین نثر فارسی مطبوعاتی افغانستان (1290-1308ه.ش)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران.

2 نویسندۀ مسئول، استاد، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران. رایانامه

3 دانشیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران.

10.22103/jll.2025.25885.3216

چکیده

هدف: هدف این پژوهش تحلیل سبک‌شناسانۀ نثر فارسی مطبوعاتی افغانستان در دورۀ آغازین شکل‌گیری آن (1290-1308ه.ش.) است و درصدد پاسخگویی به این پرسش است که آیا متناسب با مخاطبان عام در نثر نویسندگان مطبوعاتی این دوره تغییراتی ایجاد شده است؟
روش: این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی و رویکرد سبک‌شناسی لایه‌ای انجام شده است و برای یافتن پاسخ به بررسی پنج لایۀ آوایی، واژگانی، نحوی، بلاغی و ایدئولوژیک در سرمقاله‌های منتخب از این دوره پرداخته‌ است تا تصویری دقیق‌تر از ساختار سبکی شاخۀ افغانستانی نثر فارسی در این دوره ارائه دهد.
یافته­ ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نثر مطبوعاتی این دوره تحت تأثیر نثر کلاسیک فارسی و سنّت‌های دیوانی است. در لایۀ آوایی آهنگ و موسیقی حاصل از واج‌آرایی، سجع و تکرار هدفمند واژگان بر زیبایی متن افزوده و درجهتِ القای مفهوم مدنظر نویسندگان مورد استفاده قرارگرفته‌ است. در لایۀ واژگانی، عربی‌مآبی و شکوهمندی در کنار رمزگان سیاسی و شریعت از بسامد بالایی برخوردار بوده و به متون خصلتی جدی، رسمی و حکومتی بخشیده‌ است. فراوانی جملات پیچیده و طولانی (ناهمپایه) از مشخصه‌های برجستۀ لایۀ نحوی است که با کارکرد روشنفکری و هدایت‌گر سرمقاله‌ها هم‌راستا است. استفاده از تضادها و تقابل‌های معنایی و بهره‌گیری از استعاره‌ها و تشبیهات از خصوصیات لایۀ بلاغی است و در لایۀ ایدئولوژیک، هم‌نشینی مفاهیم سلطنت‌طلبی، تجددخواهی و مشروعیت دینی مشاهده می‌شود که می‌تواند نشانۀ شکل‌گیری گفتمان نوگرایی دینی باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Stylistic Analysis of the Early Period of Afghan Persian Journalistic Prose (1290–1308 SH/ 1911–1929 CE)

نویسندگان [English]

  • Mohammad Baqer Moosavi 1
  • Ahmad Razi 2
  • Firooz Fazeli 3
1 Ph.D. Candidate, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan, Guilan, Iran.
2 Corresponding author, Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan, Guilan, Iran.
3 Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan, Guilan, Iran.
چکیده [English]

Purpose: This study aimed to conduct a stylistic analysis of Afghan Persian journalistic prose during its early formative period (1290–1308 SH/1911–1929 CE). The study sought to answer the question of whether, in accordance with a general readership, any changes occurred in the prose of journalistic writers of this period.
Method and Research: This study employed a descriptive–analytical method and adopted a layered stylistic approach. To address the research question, five stylistic layers, including phonological, lexical, syntactic, rhetorical, and ideological, were examined in selected editorials from this period. The analysis aimed to present a more precise picture of the stylistic structure of the Afghan branch of Persian prose during this time.
Findings and Conclusions: The findings indicated that the journalistic prose of this era was influenced by classical Persian prose and bureaucratic traditions. At the phonological layer, rhythm and musicality produced through alliteration, rhymed prose, and purposeful lexical repetition enhanced the aesthetic quality of the text and were employed to convey the writers’ intended meanings. At the lexical layer, Arabicized diction and a sense of grandeur, together with political and religious codes, frequently appeared, endowing the text with a serious, formal, and governmental character. The abundance of complex and lengthy (hypotactic) sentences constituted a salient feature of the syntactic layer, aligning with the intellectual and didactic function of the editorials. The use of contrasts and semantic oppositions, as well as the employment of metaphors and similes, characterized the rhetorical layer. At the ideological layer, the co-presence of monarchism, modernism, and religious legitimacy was observed, which may signal the emergence of a discourse of religious modernism.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Layered Stylistics
  • Seraj al-Akhbar
  • Anis
  • Journalistic Prose
  • Afghanistan
  1. الف.منابع فارسی

    1. انوشه، حسن. (1381). دانشنامۀ ادب فارسی (جلد سوم): ادب فارسی در افغانستان. چاپ دوم. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    2. آهنگ، محمدکاظم. (1349). سیر ژورنالیزم در افغانستان. جلد اول. کابل: انجمن تاریخ و ادب افغانستان آکادیمی.
    3. بهار، محمّدتقی. (2536). سبک‌شناسی. جلد1. تهران: سازمان کتابهای پرستو وابسته به مؤسسه انتشارات امیرکبیر.
    4. داد، سیما. (1371). فرهنگ اصطلاحات ادبی. تهران: مروارید.
    5. امان افغان. (7 ثور 1307). نظام و مقاصد لیگ اقوام. سال دوم، شمارۀ 34، صص 1-3.
    6. امان افغان. (22 عقرب 1299). افغانستان جدید. سال اول، شمارۀ 28، ص2.
    7. انیس. (7 قوس 1307). نظری بشرق و شمال کابل. سال دوم، شمارۀ 33، صص 2-4.
    8. انیس. (28 جدی 1306) سعادت و ارکان چهارگانۀ آن. سال اول، شمارۀ 19، صص 1-3.
    9. سراج‌الاخبار افغانیه. (24 دلو 1296). استقلال دولت علیه مستقلۀ افغانستان. سال هفتم، شمارۀ 13،صص 1-3.
    10. سراج‌الاخبار افغانیه. (15 سرطان 1292). صنایع. سال دوم، شمارۀ 20،صص 2-3.
    11. سراج‌الاخبار افغانیه. (30 سنبله 1293). افغانستان، اهمیت موقعیه و سیاسیه آن. سال چهارم، شمارۀ 2صص 1-3.
    12. سراج‌الاخبار افغانیه. (16 حوت 1294). اتحاد. سال پنجم، شمارۀ 13،صص 1-2.
    13. حبیب‌الاسلام. (12 سنبله 1308). عروس ملک کسی تنگ در کنار گرفت که بوسه از لب شمشیر آبدار گرفت. سال اول، شمارۀ 27، صص 1-4.
    14. شمسیا، سیروس. (1372). کلیات سبک‌شناسی. تهران: انتشارات فردوس.
    15. فتوحی، محمود. (1400). سبک‌شناسی نظریه‌ها، رویکردها و روش‌ها. چاپ پنجم. تهران: سخن.
    16. قویمی، مهوش. (1383). آوا و القا (رهیافتی به شعر اخوان ثالث). چاپ اول. تهران: انتشارات هرمس.
    17. گریگوریان، وارتان. (1391). ظهور افغانستان نوین. چ2. تهران: انتشارات محمدابراهیم شریعتی افغانستانی.
    18. محمودی، مریم. (1387). بررسی موسیقایی غزل عطار. فصلنامۀ تخصصی ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی مشهد، 5 (20)، صص85-103.
    19. وردانک، پیتر. (1393). مبانی سبک‌شناسی. ترجمۀ محمدغفاری. تهران: نی.

     

    ب.منابع لاتین

    1. Leech, G. N., & Short, M. H. (1981). Style in fiction: A linguistic introduction to English fictional prose. London: Longman.
    2. Simpson, paul (2004). Stylistics: A Resourse Book for Students. London: Routledge