نشریه نثر پژوهی ادب فارسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان،نثر فارسی Journal of Prose Studies in Persian Literature

حقیقت مطلق عشق در سوانح العشاق احمد غزالی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران

2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران

3 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران.

10.22103/jll.2025.25336.3195

چکیده

هدف پژوهش حاضر این بوده که نشان دهد عشق در کتاب سوانح‌العشاق همان حقیقت مطلق یا خداوند است و حقیقت مطلق(خداوند) در قالب عشق که صفت اوست شناسانده می‌شود و آنچه به عنوان انواع عشق یاد می­کنند فقط مراتب یا تجلیات خداوند/ حقیقت مطلق عشق است. احمد غزالی از عارفان بزرگ قرن پنجم و ششم(452 ـ 520) است. عمده شهرت وی به‌واسطه تصنیف کتاب جریان­ساز سوانح‌العشاق است. موضوع اصلی کتاب پرداختن به حقیقت عشق یا حقیقت مطلق عشق است.
روش پژوهش مبتنی بر تحلیل و توصیف محتوای کیفی است.
یافته ­های پژوهش نشان می‌دهد عشقی که درکتاب سوانح‌العشاق طرح و تبیین شده، حقیقت مطلق عشق یا حقیقت مطلق متعال است. در تمامی کتاب از عشق ازلی، الهی،کیهانی و انسانی به عنوان نوع یا انواعی از عشق سخنی به میان نیامده؛ عشق در کنز پنهان از هر نوع تمایز و انواعی دور است؛ انواع عشق فقط تجلی یا نمود یا مراتبی تنزّل یافته از حقیقت مطلق عشق(خداوند) است که در مراحل تکوین و تشریع تعیّن یافته‌است. نسبت‌های عاشقی و معشوقی، تعیّنات، تمایزات و یا پرتوهای همان حقیقت مطلق هستند که در عالم امکان متجلی شده‌اند و گر نه حقیقت مطلق عشق(خداوند) از هر نوع جهات و نوع و تمایز و تعیّن درکُنهِ ذات خویش مبرّا است.
نتایج حاصله در این پژوهش از طریق طرح مباحث عمده‌یی همچون: حقیقت مطلق عشق و توحید، حقیقت مطلق عشق و صفات الهی، تکوین و تشریع عشق،  عشق ازلی، عشق الهی/ حقیقی، تعیّن عشق، تعیّن عاشقی و معشوقی و سریان عشق در عالم امکان طرح و تبیین شده‌است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Absolute Reality of Love in Sawaneh al-Ushshaq Ahmad Ghazali

نویسندگان [English]

  • zaynab kargar 1
  • hasan soltanikoohbanani 2
  • Rahman zabihi 3
1 PhD student in Persian Language and Literature, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, University of Ilam, Ilam, Iran
2 Assistant Professor of Persian Language and Literature, Ilam. Ilam University, Iran
3 Associate professor department of Persian Language and Lterature, Faculty of Humanities, Ilam University, Ilam Iran.
چکیده [English]

Purpose: The present study aimed to demonstrate that the concept of love in Sawaneh al-Ushshaq (Occasional Inspirations of Lovers) is identical with the absolute reality, that is, God; and that the absolute reality (God) is made known through the form of love, which is one of His attributes. Accordingly, what are commonly referred to as the various kinds of love are, in fact, nothing but degrees or manifestations of God or the absolute reality of love. The love discussed and explained in Sawaneh al-Ushshaq is the absolute reality of love or the transcendent absolute reality.
Research Method: The primary source of this study was Hellmut Ritter’s critical edition of Sawaneh al-Ushshaq. Data were collected through library-based research and documentary resources. The findings were analyzed using a descriptive-analytical methodology.
Findings and Conclusion: Throughout the book, there is no discussion of pre-eternal, divine, cosmic, or human love as distinct types or categories. Love, in its hidden treasure, is free from all forms of distinction and typology. The so-called types of love are merely manifestations, appearances, or descending levels of the absolute reality of love (God), which have become determinate in the stages of ontological creation and divine legislation. The relationships of lover and beloved, determinations, distinctions, and radiances are all manifestations of that same absolute reality as it appears in the realm of contingency. Otherwise, the absolute reality of love (God), in the innermost essence of His being, is utterly transcendent beyond all directions, types, distinctions, and determinations. The results of this study were presented and elucidated through the discussion of major themes such as the absolute reality of love and monotheism, the absolute reality of love and the divine attributes, the ontological and legislative dimensions of love, pre-eternal love, divine or true love, the determination of love, the determination of loverhood and belovedness, and the permeation of love throughout the realm of contingent existence.

کلیدواژه‌ها [English]

  • he absolute truth of love
  • savanh aloshaq
  • Ahmad Ghazali
  • types of love
  1. ابراهیموف. بنیامین (1388). عشق الهی در عرفان اسلامی. ترجمه حمیرا ارسنجانی. ویراسته مصطفی ملکیان. تهران: گاه معاصر.
  2. استعلامی. محمد (1399). فرهنگنامه تصوف و عرفان(مباحث. اعلام.اصطلاحات. تعبیرات). تهران: فرهنگ معاصر. 2ج.
  3. اسماعیل‏پور. ولی‏الله (1390). «مفهوم عشق و مقایسه آن در دستگاه فکری احمد غزالی و عین القضات همدانی با تاکید بر سوانح العشاق. تمهیدات. نامه ها و لوایح». فصلنامه زبان و ادب فارسی. زمستان. ش9. ص26- 45.
  4. پورنامداریان. تقی (1374). دیدار با سیمرغ(هفت مقاله در عرفان و شعر عطار). تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  5. پورجوادی. نصر الله (1358). سلطان طریقت(سوانح زندگی و شرح آثار احمد غزالی). تهران: آگاه.
  6. پورجوادی. نصرالله (1387). بادة عشق(پژوهشی در معنای باده در شعر عرفانی فاسی). تهران: نشر کارنامه.
  7. چیتیک. ویلیام (1401). عشق الهی. ترجمه انشاالله رحمتی و حسین کیانی. تهران: سوفیا. سوم.
  8. دیلمی. ابوالحسن علی ابن محمد دیلمی (1390). عطف الألف المألوف علی اللّاّم المعطوف. ترجمۀ عیسی نجفـی و تورج زینی وند. کرمانشاه. دانشگاه رازی.
  9. رودگر. محمد (1397). «مبانی نظری عشق عرفانی در سوانح العشاق احمد غزالی». محمد رودگر. فصلنامه نثر پژوهی ادب فارسی. ش43. 135- 154.
  10. ستاری. جلال (1374). عشق صوفیانه. تهران. مرکز.
  11. شاکر. کریم. اسماعیلی. حسین (1397). «لطیفه عشق و عرفان در سوانح العشاق احمد غزالی». فصلنامه عرفان اسلامی. ش57. 311- 329.
  12. شریفیان. مهدی. وفایی بصیر. احمد (1390). «مشترکات سوانح العشاق و تمهیدات در باب عشق و تفکر عارفانه». عرفانیات در ادب فارسی (ادب و عرفان). ش9. 91- 114.
  13. شفیعی کدکنی. محمد رضا (1396). «ابن سینا و ماهیت عشق». بخارا. ش120. 13- 28.
  14. غفاری. شمسی. بلخاری قهی. حسن (1379). «عشق و غیرت در سوانح العشاق احمد غزالی». حکمت نامه مفاخر. ش5. 129- 141.
  15. غزالی. احمد (1359). سوانح العشاق. بر اساس تصحیح هلموت ریتر. با تصحیات جدید و توضیحات نصرالله پور جوادی. تهران. بنیاد فرهنگ ایران.
  16. کهدویی. محمدکاظم. آشنا. لاله (1388). «مفهوم عشق در سوانح العشاق و عبهرالعاشقین». نامه پارسی. شماره 50 و51. 19- 34.
  17. امیدوار. مالملی (1385). «شرح عشق در سوانح‏العشاق». فصلنامه ادیان و عرفان. ش 8. ص 81- 95.
  18. نزهت. بهمن (1389). «نظریه عشق در متون کهن عرفانی بر اساس آثار دیلمی. غزالی و روزبهان». فصلنامه زبان و ادب فارسی. ش43. 48- 62.