نشریه نثر پژوهی ادب فارسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان،نثر فارسی Journal of Prose Studies in Persian Literature

بررسی و تحلیل هفده بند از متنِ تذکرةالاولیایِ عطّار با تکیه بر حواشی و تعلیقاتِ شفیعی کدکنی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموختۀ دکتری، بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 نویسنده مسئول، دانش‌آموختۀ دکتری، بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

10.22103/jll.2025.25428.3196

چکیده

زمینه: محمّدرضا شفیعی کدکنی آخرین چاپ علمی و انتقادی تذکرة­الاولیایِ عطّار نیشابوری را در سال 1398 و با همّت نشر سخن در دو مجلّد روانۀ بازار نمود. به این چاپ، علی­رغم این­که تا این زمان معتبرترین و علمی­ترین تصحیحِ موجود از تذکره به شمار می­رود، متأسّفانه نواقص و کاستی­هایی راه یافته­است. این نواقص و اشکالات هم در متن تذکره و هم در حواشی و یادداشت­هایی که شفیعی کدکنی بر متنِ تذکره نوشته­است، مشاهده می­گردد. اگرچه شماری از پژوهشگران و استادانِ دانشگاه در چند مقالۀ انتقادی به پاره­ای از این موارد اشاره کرده­اند، نگارندگان مقالۀ حاضر نیز با تأمّل در هفده بند از متنِ تذکرة­الاولیاء و مقابلۀ آن با حواشیِ شفیعی کدکنی، به ایرادها و اشکالاتِ دیگری برخورده­اند که در ادامۀ مقاله به آن­ها اشاره می­رود.
روش: گفتنی است که نگارندگان در این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه­ای یادداشت­هایِ خود را تهیّه و تنظیم نموده­اند.
یافته­ها: نگارندگان در مقالۀ حاضر، با دقّت در هفده بند از متنِ تذکرةالأولیاء، حواشی و یادداشت­هایِ شفیعی کدکنی را دربارۀ گزاره­های مرتبط با این هفده بند، بازخوانی و تجزیه و تحلیل نموده­اند. نتیجۀ این بررسی نشان می­دهد که بعضی از حواشیِ شفیعی کدکنی کاملاً اشتباه است. در بعضی از موارد نیز حواشیِ او نارسا و ناقص بوده و ممکن است مخاطبِ تذکره را دچار کج­فهمی و برداشتِ اشتباه نماید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

A Study and Analysis of seventeen Paragraphs from the Text of Attār's Tazkerat al-awlīāʾ with an Emphasis on Šafīʿī-Kadkani's Comments and Suspensions

نویسندگان [English]

  • Hamidreza Fahandezh Saadi 1
  • Abbas Parsatalab 2
1 Ph.D. Graduate, Department of Persian Language and Literature, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Corresponding author, Ph.D. Graduate, Department of Persian Language and Literature, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Purpose: Mohammad Reza Šafīʿī-Kadkani published the latest scientific and critical edition of Tazkirat al-Awliyā in 2019 with the effort of publishing the Sokhan in two volumes. This edition, despite being considered most reliable and scientific correction of the Tazkirat to date, unfortunately contains some shortcomings. These defects and faults can be seen both in the text of the Tazkirat and in the comments and notes written by Šafīʿī-Kadkani on the text of the Tazkirat. Although a number of researchers and university professors have referred to some of these cases in several critical articles, the authors of the present article have also encountered other defects and drawbacks by reflecting on seventeen paragraphs of the text of the Tazkirat al-Awliyā and its collation with the Šafīʿī-Kadkani's comments, which are mentioned in the rest of the article.
Method and Research: It should be noted that the authors of this article prepared and arranged their notes using a descriptive-analytical method and using library resources.
Findings and Conclusions: The authors of this article have carefully re-read and analyzed the notes and comments of Šafīʿī-Kadkani regarding the propositions related to these seventeen sections of the text of Tazkirat al-Awliyā. The result of this study shows that some of Šafīʿī-Kadkani's comments are completely incorrect. In some cases, his comments are inadequate and incomplete, and they may lead the reader of the Tazkirat to misunderstandings and erroneous interpretations.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Key words: Taḏkerat al-awlīāʾ
  • ʿAṭṭār Nīšābūrī
  • Comments
  • Criticism
  • Šafīʿī-Kadkani

مراجع

  1. الف.منابع فارسی

    1. افشاری، مهران. (1401). «یادداشت­هایی دربارۀ تحریرِ دیگر و تصحیح تازۀ تذکرةالاولیاء». جهان کتاب. سال 27. شمارۀ 3. صص: 8-13.
    2. امیرخانلو، معصومه. (1400). «بررسی انتقادی تصحیح تذکرةالاولیاء». پژوهش­نامۀ انتقادی متون و برنامه­های علوم انسانی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. سال 21. شمارۀ 9. صص: 55-76. https://doi.org/10.30465/crtls.2021.35287.2157
    3. اوحدی بلیانی، تقی­الدین محمّد بن محمّد. (1389). عرفات­العاشقین و عرصات­العارفین. تصحیح ذبیح­اللّه صاحبکاری، آمنه فخر احمد. با نظارت علمی محمّد قهرمان. تهران: میراث مکتوب.
    4. پورمختار، محسن. (1399). «نکته­هایی در حاشیۀ تذکرةالاولیای عطار به تصحیح شفیعی کدکنی». نثرپژوهی ادب فارسی. سال 23. شمارۀ 48. صص: 51-73. 10.22103/jll.2021.15815.2786
    5. دهخدا، علی­اکبر. (1377). لغت­نامه. 15 جلد. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
    6. دهلوی، امیرخسرو. (1361). دیوان کامل امیرخسرو دهلوی. تصحیح سعید نفیسی. با همّت و کوشش م. درویش. تهران: جاویدان.
    7. سجّادی، جعفر. (1383). فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی. تهران: طهوری.
    8. شفیعی کدکنی، محمّدرضا. (1384). دفتر روشنایی: از میراث عرفانی بایزید بسطامی. تهران: سخن.
    9. شفیعی کدکنی، محمّدرضا. (1395). «یک ساختارِ کهنِ مبالغه در فارسی قرن پنجم». بخارا. سال 18. شمارۀ 114. صص: 6-12.
    10. طباطبایی، سیدمهدی. ( 1399 الف). «ملاحظاتی در ضبطِ برخی واژه­ها و عبارت­های تذکرةالاولیاء». ادبیات عرفانی دانشگاه الزهرا. سال 12. شمارۀ 22. صص: 117-137. https://doi.org/10.22051/jml.2020.32422.2035
    11. طباطبایی، سیدمهدی. (1399 ب). «درنگی در معنای چند واژه و تعبیر در تذکرةالاولیاء». پژوهش­های ادب عرفانی (گوهر گویا). سال 14. شمارۀ 44. صص: 17-28. 10.22108/jpll.2020.124238.1516
    12. طباطبایی، سیدمهدی. (1400). «بررسی و نقدِ تصحیح تذکرةالاولیاء عطار به اهتمام محمدرضا شفیعی کدکنی». متن­شناسی ادب فارسی. سال 58. شمارۀ 49. صص: 79-98. 10.22108/rpll.2020.124712.1764
    13. عطّار، محمّد بن ابراهیم. (1905م. / 1322ق.). تذکرةالاولیاء. به سعی و اهتمام و تصحیح رنولد الِن نیکلسون. جلد اوّل. لَیْدن: بریل.
    14. عطّار، محمّد بن ابراهیم. (1907م. / 1325ق.). تذکرةالاولیاء. به سعی و اهتمام و تصحیح رنولد الِن نیکلسون. جلد دوم. لَیْدن: بریل.
    15. عطّار، محمّد بن ابراهیم. (1386). تذکرةالاولیاء. بررسی، تصحیح متن، توضیحات و فهرست­ها از دکتر محمّد استعلامی. تهران: زوّار.
    16. عطّار، محمّد بن ابراهیم. (1398). تذکرةالاولیاء. 2 جلد. مقدّمه، تصحیح و تعلیقات محمّدرضا شفیعی کدکنی. تهران: سخن.‎
    17. قشیری، عبدالکریم بن هوازن. (1399). رسالۀ قُشیریه. ترجمۀ ابوعلی حسن بن احمد عثمانی. با تصحیح و استدراکات بدیع­الزمان فروزانفر. تهران: علمی و فرهنگی.
    18. کزّازی، میرجلال­الدّین. (1389). گزارش دشواری­های دیوان خاقانی. تهران: نشر مرکز.
    19. مجمل­التواریخ و القصص. (1399). مولّف ناشناخته. تصحیح و تحقیق دکتر اکبر نحوی. تهران: بنیاد موقوفات افشار.
    20. محمود بن عثمان. (1380). مفتاح­الهدایة و مصباح­العنایة. تصحیح منوچهر مظفّریان. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
    21. مسعود سعد سلمان. (1400). دیوان مسعود سعد سلمان. 2 جلد. مقدّمه، تصحیح و تعلیقات محمّد مهیار. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
    22. هُجویری، ابوالحسن علی بن عثمان. (1392). کَشفُ­المَحجوب. مقدّمه، تصحیح و تعلیقات دکتر محمود عابدی. تهران: سروش.

     

    ب.منابع عربی

    1. انصاری، زکریا بن محمّد. (2000م. /1420ق.). إحکام الدلالة علی تحریر الرسالة القشیریة. 2 مجلّد. تحقیق عبدالجلیل العطا البکری. دمشق: دارالنعمان للعلوم.
    1. عطّار، محمّد بن ابراهیم. (2006م.). تذکرةالاولیاء. ترجمة و تقدیم و تعلیق دکتورة منال الیمنی عبدالعزیز. القاهرة: الهیئة المصریّةُ العامَّة للکتاب.
    2. عطّار، محمّد بن ابراهیم. (2009م. /1430ق.). تذکرةالاولیاء. ترجمۀ محمّد الأَصیلی الوسطانی الشافعی. تحقیق محمّد ادیب الجادر. دمشق: دارُ المکتبی.
    3. قشیری، عبدالکریم بن هوازن. (1989م. /1409ق.). رسالۀ قُشیریه. تحقیق عبدالحلیم محمود، محمود بن الشریف. قاهره: دارالشعب.
نثرپژوهی ادب فارسی
دوره 28، شماره 58
اسفند 1404
صفحه 19-40

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار