دانشگاه شهید باهنرکرمان نثرپژوهی ادب فارسی 2821-1847 28 58 2026 02 20 An Analysis of “Colonized Subordination” in Selected Dramatic Prose Based on Gayatri Spivak’s Theory تحلیل «فرودستی استعمارزده» درنثرهای نمایشی برگزیده بر اساس نظریة گایاتری اسپیواک 1 18 5122 10.22103/jll.2025.25649.3208 FA اسماء مردوانی دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. فاطمه کاسی نویسنده مسئول، استادیار، بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Journal Article 2025 07 28 Purpose: Gayatri Spivak used the concept of subordination in postcolonial studies to refer to colonized subalterns, arguing that even the theories of critics such as Foucault and Derrida could not prevent the true voices of the subalterns from being heard. Therefore, the voice of the subordinate remains either confiscated or silenced. Method and Research: This study, using a descriptive-analytical method and relying on Gayatri Spivak’s theory of subalternity, analyzed three plays: “Monsieur Jourdan”, “Setareganeh Faribkhordeh (The Deceived Stars)”, and “Jafar Khan az Farang Bargashteh (Jafar Khan Has Returned from Abroad)”. Through the deployment of elements of popular culture such as vernacular language, humor, rituals, and superstitious beliefs, these works reflect the plight of the underprivileged, whose voices are silenced or distorted in the dominant discourse. In these plays, women and the underprivileged classes are represented not as independent subjects, but as objects of power; However, through symbolic actions, allegorical language, and cultural resistance, a hidden and indirect agency emerges. Findings and Conclusions: Data analysis indicated that popular culture in these texts plays a mediating role between domination and resistance. On the one hand, it reproduces the mechanisms of discursive domination and places the subordinates in a position of imposed silence. On the other hand, it allows for a kind of symbolic resistance and cultural defense from below. Thus, these plays, while criticizing colonial and patriarchal domination, highlight the capacity of popular culture to represent marginalized voices and micro-resistances. زمینه / هدف: گایاتری اسپیواک مفهوم فرودستی را در مطالعات پسااستعماری به معنای «فرودست استعمارزده» به کار گرفت؛ او معتقد بود نظریات منتقدانی چون فوکو و دریدا هم نمی‌تواند مانع شنیدن صدای واقعی فرودستان شود. از این‌رو صدای فرودست یا مصادره می‌شود یا به سکوت واداشته می‌شود. روش/ رویکرد: این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی و با تکیه بر نظریه فرودستی گایاتری اسپیواک، به بازخوانی سه نمایشنامه «موسیو ژوردان»، «ستارگان فریب‌خورده» و «جعفرخان از فرنگ برگشته» می‌پردازد. این آثار با بهره‌گیری از عناصر فرهنگ عامه چون زبان عامیانه، طنز، مناسک آیینی و باورهای خرافی، بازتاب‌دهنده وضعیت فرودستانی‌اند که صدای آنان در گفتمان مسلط خاموش یا تحریف می‌شود. در این نمایشنامه‌ها، زنان و طبقات فرودست نه به‌مثابه سوژه‌ای مستقل، بلکه به‌عنوان ابژه قدرت بازنمایی می‌شوند؛ با این‌حال از خلال کنش‌های نمادین، زبان کنایه‌ای و مقاومت‌های فرهنگی، عاملیتی پنهان و غیرمستقیم بروز می‌یابد. یافته ها / نتایج: نتایج تحلیل نشان می‌دهد که فرهنگ عامه در این متون نقش میانجی میان سلطه و مقاومت را ایفا می‌کند: از یک سو سازوکارهای سلطه گفتمانی را بازتولید می کنند و فرودستان را در موقعیت سکوت تحمیلی قرار می‌دهد و از سوی دیگر امکان نوعی مقاومت نمادین و دفاع فرهنگی از پایین را فراهم می‌سازد. بدین‌سان نمایشنامه‌های مورد بحث، ضمن نقد سلطه استعماری و مردسالارانه، ظرفیت فرهنگ عامه را برای بازنمایی صداهای به‌حاشیه‌رانده و مقاومت‌های خرد برجسته می‌کنند.

https://jll.uk.ac.ir/article_5122_cf45885bf7a0a25023244ebadb0c68e5.pdf

دانشگاه شهید باهنرکرمان نثرپژوهی ادب فارسی 2821-1847 28 58 2026 02 20 A Study and Analysis of seventeen Paragraphs from the Text of Attār's Tazkerat al-awlīāʾ with an Emphasis on Šafīʿī-Kadkani's Comments and Suspensions بررسی و تحلیل هفده بند از متنِ تذکرةالاولیایِ عطّار با تکیه بر حواشی و تعلیقاتِ شفیعی کدکنی 19 40 5121 10.22103/jll.2025.25428.3196 FA حمیدرضا فهندژ سعدی دانش‌آموختۀ دکتری، بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. عباس پارساطلب نویسنده مسئول، دانش‌آموختۀ دکتری، بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Journal Article 2025 06 11 Purpose: Mohammad Reza Šafīʿī-Kadkani published the latest scientific and critical edition of Tazkirat al-Awliyā in 2019 with the effort of publishing the Sokhan in two volumes. This edition, despite being considered most reliable and scientific correction of the Tazkirat to date, unfortunately contains some shortcomings. These defects and faults can be seen both in the text of the Tazkirat and in the comments and notes written by Šafīʿī-Kadkani on the text of the Tazkirat. Although a number of researchers and university professors have referred to some of these cases in several critical articles, the authors of the present article have also encountered other defects and drawbacks by reflecting on seventeen paragraphs of the text of the Tazkirat al-Awliyā and its collation with the Šafīʿī-Kadkani's comments, which are mentioned in the rest of the article. Method and Research: It should be noted that the authors of this article prepared and arranged their notes using a descriptive-analytical method and using library resources. Findings and Conclusions: The authors of this article have carefully re-read and analyzed the notes and comments of Šafīʿī-Kadkani regarding the propositions related to these seventeen sections of the text of Tazkirat al-Awliyā. The result of this study shows that some of Šafīʿī-Kadkani's comments are completely incorrect. In some cases, his comments are inadequate and incomplete, and they may lead the reader of the Tazkirat to misunderstandings and erroneous interpretations. زمینه: محمّدرضا شفیعی کدکنی آخرین چاپ علمی و انتقادی تذکرةالاولیایِ عطّار نیشابوری را در سال 1398 و با همّت نشر سخن در دو مجلّد روانۀ بازار نمود. به این چاپ، علیرغم اینکه تا این زمان معتبرترین و علمیترین تصحیحِ موجود از تذکره به شمار میرود، متأسّفانه نواقص و کاستیهایی راه یافتهاست. این نواقص و اشکالات هم در متن تذکره و هم در حواشی و یادداشتهایی که شفیعی کدکنی بر متنِ تذکره نوشتهاست، مشاهده میگردد. اگرچه شماری از پژوهشگران و استادانِ دانشگاه در چند مقالۀ انتقادی به پارهای از این موارد اشاره کردهاند، نگارندگان مقالۀ حاضر نیز با تأمّل در هفده بند از متنِ تذکرةالاولیاء و مقابلۀ آن با حواشیِ شفیعی کدکنی، به ایرادها و اشکالاتِ دیگری برخوردهاند که در ادامۀ مقاله به آنها اشاره میرود. روش: گفتنی است که نگارندگان در این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانهای یادداشتهایِ خود را تهیّه و تنظیم نمودهاند. یافتهها: نگارندگان در مقالۀ حاضر، با دقّت در هفده بند از متنِ تذکرةالأولیاء، حواشی و یادداشتهایِ شفیعی کدکنی را دربارۀ گزارههای مرتبط با این هفده بند، بازخوانی و تجزیه و تحلیل نمودهاند. نتیجۀ این بررسی نشان میدهد که بعضی از حواشیِ شفیعی کدکنی کاملاً اشتباه است. در بعضی از موارد نیز حواشیِ او نارسا و ناقص بوده و ممکن است مخاطبِ تذکره را دچار کجفهمی و برداشتِ اشتباه نماید.

https://jll.uk.ac.ir/article_5121_bd99300f591a5790b2be10f8ce003b59.pdf

دانشگاه شهید باهنرکرمان نثرپژوهی ادب فارسی 2821-1847 28 58 2026 02 20 Typology of Pahlavi Prose Epics: A Narrative Analysis of Yadgar-e Zariran and Karname-ye Ardashir-e Babakan Based on Jakobson’s Linguistic Functions گونه‌شناسی حماسه‌های منثور پهلوی: تحلیل روایت یادگار زریران و کارنامۀ اردشیر بابکان بر پایۀ نظریۀ کارکرد زبانی یاکوبسن 41 59 5165 10.22103/jll.2025.25534.3217 FA امین ملکی پور دانشجوی دکتری، بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. سعید شفیعیون نویسندۀ مسئول، دانشیار، بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. مرتضی هاشمی دانشیار ، بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. 0000-0001-7292-6695 Journal Article 2025 09 08 Purpose: Despite the prominent status of Pahlavi texts in the history of Iranian literature and culture, the typology of pre-Islamic prose epics has largely relied on traditional classifications or broad, impressionistic interpretations, with limited attention paid to a systematic analysis of linguistic functions. Aiming to fill this gap, the present study conducted a comparative analysis of two major Pahlavi works, including  Yadgar-e Zariran (The Memorial of Zariran) and Karname-ye Ardashir-e Babakan (The Book of the Deeds of Ardashir-e Babakan), within the framework of Roman Jakobson’s sixfold model of linguistic functions. The theoretical foundations of the study were first reviewed, including both traditional and modern definitions and classifications of epic genres. Subsequently, the functional indicators of language were adopted as the basis of analysis. The study concluded by proposing a more precise method for the analysis and classification of epic texts from a typological perspective. Method and Research: The study employed a combined methodological approach grounded in qualitative content analysis. Linguistic and narrative samples from each text were extracted through library-based research and analyzed comparatively in accordance with Jakobson’s six linguistic functions. Findings and Conclusions: The findings indicated that in Karname-ye Ardashir-e Babakan, the referential function of language predominates. With its quasi-historical structure, report-like tone, and limited use of rhetorical devices, the text focuses primarily on conveying events and providing historical legitimization. In contrast,  Yadgar-e Zariran, emphasizing poetic and emotive functions, constitutes a full-fledged example of a prose epic. Its dynamic plot structure, salient characterization, and extensive deployment of rhetorical figures foreground the evocation of emotions. The results not only revealed a fundamental typological distinction between the two narratives but also offer a practical model for redefining the boundaries of prose-epic typology on a linguistic and objective basis. The application of Jakobson’s framework in this study further enables the extension of this model to the analysis of other Persian prose texts across later historical periods. زمینه / هدف : با وجود جایگاه برجستۀ متون پهلوی در تاریخ ادبیات و فرهنگ ایران، گونه‌شناسی حماسه‌های منثور پیش از اسلام اغلب بر پایۀ تقسیم‌بندی‌های سنتی یا برداشت‌های کلی صورت گرفته و کمتر به تحلیل کارکردهای زبانی در چارچوبی نظام‌مند توجه شد‌ه‌است. پژوهش حاضر با هدف پر کردن این خلأ، دو متن شاخص پهلوی، «یادگار زریران» و «کارنامۀ اردشیر بابکان» را در چارچوب مدل شش‌گانۀ کارکردهای زبانی رومن یاکوبسن، مورد تحلیل تطبیقی قرار می‌دهد. در ابتدا، مبانی نظری پژوهش شامل تعریف‌ها و طبقه‌بندی‌های سنتی و جدید گونه‌شناسی متون حماسی مرور می‌شود و سپس شاخص‌های کارکردی زبان، به‌عنوان چارچوب تحلیل انتخاب می‌گردد. در انتها نیز راهکاری برای تحلیل و دسته‌بندی دقیق‌تر متون حماسی از نظر گونه‌شناسی ارائه می‌دهد. روش/ رویکرد: روش پژوهش حاضر، تلفیقی و مبتنی بر تحلیل کیفی محتوای متون است و نمونه‌های زبانی و روایی هر اثر براساس مطالعات کتابخانه‌ای و با رویکرد مقایسه‌ای استخراج و سپس بر مبنای کارکردهای شش‌گانۀ یاکوبسن تحلیل می‌شود. یافته ها / نتایج: یافته‌ها نشان می‌دهد که در کارنامۀ اردشیر بابکان، کارکرد ارجاعی زبان برجسته ‌است. این متن، با ساختاری شبه‌تاریخی وبا لحن گزارش‌گونه و بهره‌گیری محدود از آرایه‌های بلاغی، بیشتر بر انتقال رویدادها و مشروعیت‌بخشی تاریخی متمرکز است. در مقابل، یادگار زریران با تأکید بر کارکردهای ادبی و عاطفی، نمونه‌ای تمام‌عیار از حماسۀ منثور به شمار می‌رود. در این روایت، با حضور پررنگ عناصر پیرنگی پویا، شخصیت‌پردازی بارز و کاربست گستردۀ آرایه‌های بلاغی، برانگیختن عواطف را در اولویت قرار می‌دهد. نتایج پژوهش نه تنها تمایز بنیادین این دو متن را در عرصۀ گونه‌شناسی آشکار می‌کند، بلکه الگویی کاربردی برای بازتعریف مرزهای گونه‌شناسی حماسه‌های منثور بر پایه‌ای عینی و زبانی ارائه می‌کند. کاربست رویکرد یاکوبسن در این پژوهش امکان تعمیم و به کارگیری این مدل را در تحلیل سایر متون منثور فارسی تا دوره‌های متأخر، فراهم می‌آورد.

https://jll.uk.ac.ir/article_5165_d0ba3ccb3472487e6575ff7cdf458903.pdf

دانشگاه شهید باهنرکرمان نثرپژوهی ادب فارسی 2821-1847 28 58 2026 02 20 Cinematic Techniques in ‘The Boxer’ story in Saadi’s Golestan: A Literary Semiotics Study شگردهای سینمایی در حکایت «مشت زن» گلستان سعدی: مطالعه‌ای در نشانه‌شناسی ادبی 61 78 5184 10.22103/jll.2025.25141.3192 FA حسینعلی بیات استادیار ادبیات گروه ادبیات دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آیت الله بروجردی. بروجرد، ایران (نویسنده مسئول) آرمان ذاکر استادیار زبانشناسی گروه زبانشناسی و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آیت الله بروجردی. بروجرد، ایران Journal Article 2025 05 04 Purpose: Classic literature in Pesian can be analysed by new scientific approaches and theories of modern art and science. Many works has been written on the effect of cinema on literature. Cinema affects literature in using some cinematic techniques. Here in this article cinematic techniques in ‘The Boxer’ story in Golestan are investigated. The main question is: How Saadi consciously or unconsciously used the cinematic techniques to enrich visual factors of his storytelling techniques through modern cinematic knowledge inferred that he had this knowledge in his mind and consciousness. The research technique used here is analytic comparison of cinematic techniques and their use in literature. The goal is to investigate cinematic techniques in this story and their semiotic effects on the narration of the story. Method and Research: We used Bellardi’s theory of Cinematic Fiction as our framework. Many cinematic techniques are found out in this story. In this story the reader can see the story in his mind while reading it. Saadi used language and words to make cinematic scenes and sound effects to make a modern cinematic version of this story. These techniques reinforced the visual feature of his stories and created a new visual and audial experience for the reader Findings and Conclusions: This research can help readers to enjoy these features of Sadii`s works and help them to understand these techniques as a semiotic system and show new horizons in the works of directors and writers. زمینه: ادبیات کلاسیک فارسی را می‌توان با شیوه‌های علمی نو و از منظر علوم و هنرهای جدید تحلیل و بررسی کرد. تاثیرپذیری ادبیات از سینما را می‌توان در کارکرد شگردهای سینمایی در ادبیات مشاهده کرد. این مقاله می‌کوشد، شگردهای سینمایی را در حکایتِ «جوانِ مشت‌زن» گلستان سعدی نشان دهد. سؤال اصلی تحقیق این است که چگونه سعدی به‌صورت آگاهانه یا ناخودآگاه به کمک تفکری مشابه با شگرد‌های سینمایی امروزی باعث غنای بصری و روایی در حکایت خود شده‌است؟ مفروض پژوهش این است که چیزی شبیه به تفکر سینمایی به معنای امروزی در ذهن و ضمیر سعدی وجود داشته است. روش: روش تحقیق بر تحلیل توصیفی- تطبیقی میان شگرد‌های سینمایی و ادبی استوار است. اهداف تحقیق شامل شناسایی شگرد‌های سینمایی به‌کاررفته در حکایت مشت‌زن، تحلیل چگونگی انطباق این شگرد‌ها با ساختار ادبی حکایت و ارزیابی تأثیر آن‌ها بر تجربه خواننده است. چهارچوب نظری مورد استفاده نظریۀ داستان سینمایی بلاردی است. یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که سعدی در حکایت مشت‌زن از شیوه‌هایی بهره برده که شباهت زیادی به شگرد‌های سینمایی دارد. سعدی با هنر زبان و قدرت واژگان «نما»ها و «صحنه»های گوناگون می‌سازد و با ایجاد «موسیقی پیرامونی» و «افکت»ها حکایت خود را به یک اثر سینمایی امروزی نزدیک می‌کند. این امر تجربه‌ای حسی و تصویری برای مخاطب خلق کرده است. با آشکار شدن ابعاد جدید هنر روایی گلستان، نتیجه این پژوهش می‌تواند باعث التذاذ ادبی بیشتر مخاطبان و درک آنها از نظام نشانه‌شناختی این شگردها در گلستان شود و همچنین افق جدیدی برای فیلمنامه نویسان و کارگردان‌ها بگشاید.

https://jll.uk.ac.ir/article_5184_b675c71cecbf299249c8f322c2e1f77f.pdf

دانشگاه شهید باهنرکرمان نثرپژوهی ادب فارسی 2821-1847 28 58 2026 02 20 Stylistic Analysis of the Early Period of Afghan Persian Journalistic Prose (1290–1308 SH/ 1911–1929 CE) تحلیل سبک دورۀ آغازین نثر فارسی مطبوعاتی افغانستان (1290-1308ه.ش) 79 99 5238 10.22103/jll.2025.25885.3216 FA محمدباقر موسوی دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران. احمد رضی نویسندۀ مسئول، استاد، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران. رایانامه فیروز فاضلی دانشیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران. Journal Article 2025 09 07 Purpose: This study aimed to conduct a stylistic analysis of Afghan Persian journalistic prose during its early formative period (1290–1308 SH/1911–1929 CE). The study sought to answer the question of whether, in accordance with a general readership, any changes occurred in the prose of journalistic writers of this period. Method and Research: This study employed a descriptive–analytical method and adopted a layered stylistic approach. To address the research question, five stylistic layers, including phonological, lexical, syntactic, rhetorical, and ideological, were examined in selected editorials from this period. The analysis aimed to present a more precise picture of the stylistic structure of the Afghan branch of Persian prose during this time. Findings and Conclusions: The findings indicated that the journalistic prose of this era was influenced by classical Persian prose and bureaucratic traditions. At the phonological layer, rhythm and musicality produced through alliteration, rhymed prose, and purposeful lexical repetition enhanced the aesthetic quality of the text and were employed to convey the writers’ intended meanings. At the lexical layer, Arabicized diction and a sense of grandeur, together with political and religious codes, frequently appeared, endowing the text with a serious, formal, and governmental character. The abundance of complex and lengthy (hypotactic) sentences constituted a salient feature of the syntactic layer, aligning with the intellectual and didactic function of the editorials. The use of contrasts and semantic oppositions, as well as the employment of metaphors and similes, characterized the rhetorical layer. At the ideological layer, the co-presence of monarchism, modernism, and religious legitimacy was observed, which may signal the emergence of a discourse of religious modernism. هدف: هدف این پژوهش تحلیل سبک‌شناسانۀ نثر فارسی مطبوعاتی افغانستان در دورۀ آغازین شکل‌گیری آن (1290-1308ه.ش.) است و درصدد پاسخگویی به این پرسش است که آیا متناسب با مخاطبان عام در نثر نویسندگان مطبوعاتی این دوره تغییراتی ایجاد شده است؟ روش: این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی و رویکرد سبک‌شناسی لایه‌ای انجام شده است و برای یافتن پاسخ به بررسی پنج لایۀ آوایی، واژگانی، نحوی، بلاغی و ایدئولوژیک در سرمقاله‌های منتخب از این دوره پرداخته‌ است تا تصویری دقیق‌تر از ساختار سبکی شاخۀ افغانستانی نثر فارسی در این دوره ارائه دهد. یافته ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نثر مطبوعاتی این دوره تحت تأثیر نثر کلاسیک فارسی و سنّت‌های دیوانی است. در لایۀ آوایی آهنگ و موسیقی حاصل از واج‌آرایی، سجع و تکرار هدفمند واژگان بر زیبایی متن افزوده و درجهتِ القای مفهوم مدنظر نویسندگان مورد استفاده قرارگرفته‌ است. در لایۀ واژگانی، عربی‌مآبی و شکوهمندی در کنار رمزگان سیاسی و شریعت از بسامد بالایی برخوردار بوده و به متون خصلتی جدی، رسمی و حکومتی بخشیده‌ است. فراوانی جملات پیچیده و طولانی (ناهمپایه) از مشخصه‌های برجستۀ لایۀ نحوی است که با کارکرد روشنفکری و هدایت‌گر سرمقاله‌ها هم‌راستا است. استفاده از تضادها و تقابل‌های معنایی و بهره‌گیری از استعاره‌ها و تشبیهات از خصوصیات لایۀ بلاغی است و در لایۀ ایدئولوژیک، هم‌نشینی مفاهیم سلطنت‌طلبی، تجددخواهی و مشروعیت دینی مشاهده می‌شود که می‌تواند نشانۀ شکل‌گیری گفتمان نوگرایی دینی باشد.

https://jll.uk.ac.ir/article_5238_954dfbbab058e6b02ae65f5c9ec89b25.pdf

دانشگاه شهید باهنرکرمان نثرپژوهی ادب فارسی 2821-1847 28 58 2026 02 20 Discourse and the Representation of Self and Other in the Travelogue Janestan-e Kabulestan گفتمان و بازنمایی تصویر خود و دیگری در سفرنامۀ جانستان کابلستان 101 116 5309 10.22103/jll.2026.25786.3214 FA بهرام رضایی ‌دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران (نویسنده مسئول) محمد علی خزانه دارلو دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان،رشت، ایران. محمود رنجبر دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران. Journal Article 2025 08 19 Purpose: Employing a descriptive–analytical method and integrating three key approaches, including Critical Discourse Analysis, Representation, and Imagology, this study examined the quality of the “image” of the “Self” and the “Other” in a travelogue from the 2010s. Its objective was to identify the factors that influence this process of “representation”. Method and Research: This study analyzed the travelogue Janestan-e Kabulestan by Reza Amirkhani through a tripartite theoretical framework. The framework combines Laclau and Mouffe’s theory of discourse (which conceives all social phenomena as discursive), Stuart Hall’s perspective on Representation (which views images as discursive constructs), and Imagology, specifically Nanquette’s model, for classifying images of the “Other”. Findings and Conclusions: The analysis revealed that the author’s constructed identity as a religiously committed Iranian Muslim fundamentally shaped the imagery. Based on the Imagology approach, three distinct types of the “Other” were identified: the “Other as non-alien” or “Alter” (encompassing both admirable and condemnable Afghans), the “Other as alien” (represented by the Taliban and Western forces), and the “transient or ephemral Other” (such as personnel of the United Nations). Conclusions: The study concluded that the author’s ideological identity and dominant religious discourse were the primary factors influencing the representation of images in the travelogue. The employed analytical framework, comprising Critical Discourse Analysis, Representation, and Imagology, proved effective in deconstructing these images and is proposed as a viable model for analyzing other travelogues. هدف: این پژوهش با به کارگیری روش توصیفی-تحلیلی و تلفیق سه رویکرد کلیدی تحلیل گفتمان انتقادی، بازنمایی و تصویرشناسی ، به بررسی کیفیت «تصویر» از «خود» و «دیگری» در سفرنامه‌ای از دهه ۱۳۹۰ می‌پردازد. هدف آن شناسایی عوامل تأثیرگذار بر این «بازنمایی» است. روش و پژوهش: این تحقیق، سفرنامه «جانستان کابلستان» اثر رضا امیرخانی را با به کارگیری چارچوب نظری سه‌گانه‌ تحلیل می‌کند. این چارچوب، نظریات لاکلائو و موف در مورد گفتمان (که در آن همه پدیده‌های اجتماعی، گفتمانی تلقی می‌شوند)، دیدگاه استوارت هال در مورد بازنمایی (که تصاویر را برساخته‌هایی گفتمانی می‌داند) و تصویرشناسی - به طور خاص الگوی نانکت - را برای طبقه‌بندی تصاویر «دیگری» ترکیب می‌کند. یافته‌ها و نتایج: تحلیل‌ها نشان می‌دهد که هویت برساخته نویسنده به عنوان یک ایرانی مسلمان متعهد، اساس شکل‌گیری تصاویر را تشکیل می‌دهد. بر اساس رویکرد تصویرشناسی، سه نوع متمایز از «دیگری» شناسایی شد: «دیگری به مثابه غیربیگانه» یا «آلتر» (شامل افغان‌های هم قابل ستایش و هم قابل سرزنش)، «دیگری به مثابه بیگانه» (نمایندگی شده توسط طالبان و نیروهای غربی) و «دیگری گذرا یا زودگذر» (مانند افراد سازمان ملل). نتیجه‌گیری: این مطالعه نتیجه می‌گیرد که هویت ایدئولوژیک نویسنده و گفتمان مذهبی مسلط او، عوامل اصلی تأثیرگذار بر بازنمایی تصاویر در این سفرنامه بوده‌اند. چارچوب تحلیلی به کار گرفته شده متشکل از تحلیل گفتمان انتقادی، بازنمایی و تصویرشناسی در شکافتن این تصاویر کارآمد بوده و به عنوان الگویی قابل اجرا برای تحلیل سایر سفرنامه‌ها پیشنهاد می‌شود.

https://jll.uk.ac.ir/article_5309_f0cf36dfc2b21178300f6704a6bbf1ac.pdf

دانشگاه شهید باهنرکرمان نثرپژوهی ادب فارسی 2821-1847 28 58 2026 02 20 An examination of the factors involved in the emergence of some criticisms of Abu Sa'id Abul-Khair's asceticism from the perspective of power (based on the Secrets of Monotheism by Muhammad ibn Munawar) بررسی عوامل دخیل در بروز برخی انتقادات نسبت به زهدورزی ابوسعید ابوالخیر از منظر قدرت (براساس اسرار التوحید محمد بن منور) 117 132 5353 10.22103/jll.2026.25462.3199 FA علی ضیغمی دانشجوی دکتری، دانشکدۀ ادبیات، دانشگاه فردوسی، ایران. محمد تقوی نویسندۀ مسئول، دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران Journal Article 2025 06 26 Purpose: Considering the principles of Sufism, which are founded upon asceticism and the renunciation of the instruments of power, the enjoyment of worldly blessings by Sufis appears problematic. However, Sufis like Abu Saʿid Abu’l-Khayr, while performing ascetic practices, attained considerable power and created the conditions for themselves and their followers to benefit from worldly advantages. The coexistence of ascetic conduct and the enjoyment of worldly blessings among Sufis has given rise to a recurrent form of criticism in Persian literature, often described as a discrepancy between outward appearance and inward reality. Identifying the factors, contextual conditions, and various dimensions underlying the emergence of such criticisms from the perspective of power is a principal objective, the achievement of which may illuminate the possible motivations behind ascetic practices, the mechanisms by which power is acquired through such practices, and the governing principles underlying this process. Method and Research: This study employed a descriptive-analytical method. After outlining the theoretical foundations related to power and asceticism, the principal criticisms directed at the sheikh and his followers were presented. Subsequently, the factors, contextual conditions, and processes contributing to the emergence of these criticisms were analyzed from the perspective of power. Findings and Conclusions: In accordance with the foundations of Sufism and in emulation of divine saints and Sufi masters, the sheikh engaged in ascetic practices. However, after attaining various forms of legitimacy among his followers, he did not employ Malamati (self-blaming) practices to preserve asceticism as a spiritual form of power. Instead, he facilitated the acquisition of power and worldly blessings for himself and his followers. Particularly in his acts of public hospitality, the sheikh prioritized gaining popular acclaim and spiritual authority over strict adherence to Sufi principles. Consequently, he and his followers were exposed to accusations of power-seeking and worldliness. Conclusions: The root of these criticisms lies in the perception of Abu Sa‘id’s miraculous acts as manifestations of worldly ambition and the desire for power, contradicting the core ascetic ideals of Sufism. زمینه: با توجه به اصول تصوّف مبنی بر زهدورزی و طرد ابزار قدرت، برخورداری صوفیه از نعمت‌های دنیوی دشوار به نظر می‌رسد؛ امّا صوفیانی همچون ابوسعید ابوالخیر حین انجام کنش‌های زاهدانه، قدرت چشمگیری کسب کرده و زمینه‌های بهره‌مندی از نعمت‌های دنیوی را برای خود و پیروانشان فراهم آورده‌اند. انجام کنش‌های زاهدانه توسط صوفیه در کنار تمتّع ایشان از نعمت‌های دنیوی سبب بروز گونه‌ای از انتقادات پربسامد در ادبیات فارسی شده که غالباً به صورت ناسازگاری میان ظاهر و باطن صوفیه از آن یاد می‌شود. شناخت عوامل، زمینه‌ها و ابعاد مختلف بروز این نوع از انتقادات از منظر قدرت هدفی است که نیل به آن می‌تواند انگیزه‌های احتمالی انجام کنش‌های زاهدانه و سازوکار کسب قدرت از طریق این کنش‌ها و قوانین حاکم بر آن را نمایان سازد. روش: پژوهش حاضر به روش توصیفی- تحلیلی انجام شده است. بعد از بیان مبانی نظری در ارتباط با قدرت و زهدورزی، انتقادات اساسی نسبت به شیخ و پیروانش بیان و سپس عوامل، زمینه‌ها و فرایند بروز این انتقادات از منظر قدرت تحلیل خواهد شد. یافته‌ها: شیخ بر اساس مبانی تصوّف و به تبعیّت از اولیای الهی و مشایخ صوفیه به انجام کنش‌های زاهدانه پرداخته، اما بعد از کسب انواعی از مشروعیّت نزد پیروانش، از کنش‌های ملامتی برای رعایت زهدورزی در شکل معنوی قدرت استفاده نکرده و زمینه‌های کسب قدرت و نعمت‌های دنیوی را برای خویش و پیروانش فراهم آورده است. شیخ به‌ویژه در سفره‌داری‌هایش، کسب اقبال عمومی و قدرت معنوی را بر رعایت اصول تصوّف ترجیح و تبعاً خود و پیروانش را در مظان اتّهام به قدرت‌طلبی و دنیادوستی قرار داده است.

https://jll.uk.ac.ir/article_5353_e0b90c5dc3ab7259afa77de2d989e391.pdf

دانشگاه شهید باهنرکرمان نثرپژوهی ادب فارسی 2821-1847 28 58 2026 02 20 The Absolute Reality of Love in Sawaneh al-Ushshaq Ahmad Ghazali حقیقت مطلق عشق در سوانح العشاق احمد غزالی 133 150 5102 10.22103/jll.2025.25336.3195 FA زینب کارگر دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران حسن سلطانی کوهبنانی استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران رحمان ذبیحی دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران. Journal Article 2025 06 04 Purpose: The present study aimed to demonstrate that the concept of love in Sawaneh al-Ushshaq (Occasional Inspirations of Lovers) is identical with the absolute reality, that is, God; and that the absolute reality (God) is made known through the form of love, which is one of His attributes. Accordingly, what are commonly referred to as the various kinds of love are, in fact, nothing but degrees or manifestations of God or the absolute reality of love. The love discussed and explained in Sawaneh al-Ushshaq is the absolute reality of love or the transcendent absolute reality. Research Method: The primary source of this study was Hellmut Ritter’s critical edition of Sawaneh al-Ushshaq. Data were collected through library-based research and documentary resources. The findings were analyzed using a descriptive-analytical methodology. Findings and Conclusion: Throughout the book, there is no discussion of pre-eternal, divine, cosmic, or human love as distinct types or categories. Love, in its hidden treasure, is free from all forms of distinction and typology. The so-called types of love are merely manifestations, appearances, or descending levels of the absolute reality of love (God), which have become determinate in the stages of ontological creation and divine legislation. The relationships of lover and beloved, determinations, distinctions, and radiances are all manifestations of that same absolute reality as it appears in the realm of contingency. Otherwise, the absolute reality of love (God), in the innermost essence of His being, is utterly transcendent beyond all directions, types, distinctions, and determinations. The results of this study were presented and elucidated through the discussion of major themes such as the absolute reality of love and monotheism, the absolute reality of love and the divine attributes, the ontological and legislative dimensions of love, pre-eternal love, divine or true love, the determination of love, the determination of loverhood and belovedness, and the permeation of love throughout the realm of contingent existence. هدف پژوهش حاضر این بوده که نشان دهد عشق در کتاب سوانح‌العشاق همان حقیقت مطلق یا خداوند است و حقیقت مطلق(خداوند) در قالب عشق که صفت اوست شناسانده می‌شود و آنچه به عنوان انواع عشق یاد میکنند فقط مراتب یا تجلیات خداوند/ حقیقت مطلق عشق است. احمد غزالی از عارفان بزرگ قرن پنجم و ششم(452 ـ 520) است. عمده شهرت وی به‌واسطه تصنیف کتاب جریانساز سوانح‌العشاق است. موضوع اصلی کتاب پرداختن به حقیقت عشق یا حقیقت مطلق عشق است. روش پژوهش مبتنی بر تحلیل و توصیف محتوای کیفی است. یافته های پژوهش نشان می‌دهد عشقی که درکتاب سوانح‌العشاق طرح و تبیین شده، حقیقت مطلق عشق یا حقیقت مطلق متعال است. در تمامی کتاب از عشق ازلی، الهی،کیهانی و انسانی به عنوان نوع یا انواعی از عشق سخنی به میان نیامده؛ عشق در کنز پنهان از هر نوع تمایز و انواعی دور است؛ انواع عشق فقط تجلی یا نمود یا مراتبی تنزّل یافته از حقیقت مطلق عشق(خداوند) است که در مراحل تکوین و تشریع تعیّن یافته‌است. نسبت‌های عاشقی و معشوقی، تعیّنات، تمایزات و یا پرتوهای همان حقیقت مطلق هستند که در عالم امکان متجلی شده‌اند و گر نه حقیقت مطلق عشق(خداوند) از هر نوع جهات و نوع و تمایز و تعیّن درکُنهِ ذات خویش مبرّا است. نتایج حاصله در این پژوهش از طریق طرح مباحث عمده‌یی همچون: حقیقت مطلق عشق و توحید، حقیقت مطلق عشق و صفات الهی، تکوین و تشریع عشق، عشق ازلی، عشق الهی/ حقیقی، تعیّن عشق، تعیّن عاشقی و معشوقی و سریان عشق در عالم امکان طرح و تبیین شده‌است.

https://jll.uk.ac.ir/article_5102_309aba20ef4366902b1a9b0a1a0cb68f.pdf

دانشگاه شهید باهنرکرمان نثرپژوهی ادب فارسی 2821-1847 28 58 2026 02 20 "A Study of the Displacement of Mythological Themes in the Persian Romance Samak-e Ayyar" بررسی جابه‌جایی بن‌مایه‌های اساطیری در رمانس سمک عیار 151 168 5340 10.22103/jll.2026.26001.3222 FA سمیه الفت فصیح دانش‌آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان، گرایش ادبیات حماسی، دبیر آموزش و پرورش. 0000-0002-4734-1422 فرهاد پروانه نویسنده مسئول، استادیار گروه آموزش تاریخ، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. Journal Article 2025 09 26 Purpose: Samak-e Ayyar is the earliest long prose narrative and one of the finest stories in the Persian language and literature, shaped by epic, heroic, and ayyari[1] themes. This work encompasses numerous rituals, customs, and narrative motifs, elements that are closely connected to folk culture and that follow ancient mythological patterns. This study aimed to examine the manner of myth displacement in this text; that is, how characters, settings, and actions depart from their original mythological structures and are redefined within new social, moral, or narrative frameworks. Method and Research: Using library-based research tools and a content analysis approach, the study identified the mythological motifs of creation, dragon-slaying, and fertility in Samak-e Ayyar and demonstrated the various forms of their displacement within the romance. Findings and Conclusions: The findings revealed that these mythological motifs are present in this romance in modified and displaced forms and function as attempts to explain existence and to provide illuminating responses to death and life as they pertain to beings and phenomena in the world. Conclusions: The displacement of these myths accelerates the fundamental transformation of epic into romance. In this text, the two literary genres initially appear alongside one another; however, as a result of extensive mythological displacement, the epic gradually fades and gives way to romance. زمینه: رمانس سمک عیار، اولین داستان بلند و طولانی منثور و یکی از زیباترین داستان‌ها در زبان و ادبیات فارسی است که با درون‌مایه‌ای حماسی، قهرمانی و عیاری شکل گرفته است. این اثر، آیین‌ها، آداب و رسوم و بن‌مایه‌های داستانی زیادی را در برمی‌گیرد. آداب، آیین و بن‌مایه‌هایی که پیوند نزدیکی با فرهنگ عامة مردم دارند و از الگوهای کهن اسطوره‌ای پیروی می‌کنند. هدف این مقاله، بررسی چگونگی «جابهجایی اسطوره» در این متن است؛ اینکه چگونه شخصیت‌ها، فضاها و کنش‌ها از ساختار اسطوره‌ای اولیه فاصله گرفته و در قالب‌های جدید اجتماعی، اخلاقی یا داستانی بازتعریف می‌شوند. روش: ما در این پژوهش، با ابزار کتابخانه‌ای و به روش تحلیل محتوا، بن‌مایه‌های اساطیری آفرینش، اژدهاکشی و باروری را در رمانس سمک عیار یافته و صورت‌های جابه‌جایی آن‌ها را نشان داده‌ایم. یافته ها: یافتههای پژوهش نشان میدهد که این بن‌مایههای اسطورهای به شکلی تغییریافته و جابه‌جاشده در این رمانس وجود دارند و در پی توضیحی برای هستی و نیز پاسخی روشنگر به مرگ و زندگی موجودات و پدیده‌های عالم هستند. جابه‌جایی این اسطوره‌ها به تحول اساسی حماسه به رمانس نیز سرعت می‌دهد؛ چنان‌که در این متن، این دو نوع ادبی در آغاز در کنار هم دیده می‌شوند و رفته‌رفته بر اثر جابه‌جایی‌های گستردة اسطوره‌ای، حماسه کم‌رنگ می‌شود و جای خود را به رمانس می‌دهد.

https://jll.uk.ac.ir/article_5340_eda8a6316d68ad240780c02bdf640f2a.pdf

دانشگاه شهید باهنرکرمان نثرپژوهی ادب فارسی 2821-1847 28 58 2026 02 20 A Comparative Study on the Intellectual Content of Nasihat al-Muluk and the Siyasat-nama جستاری سنجشی در محتوای فکری نصیحه الملوک و سیاست‌نامه 169 191 5164 10.22103/jll.2025.15675.3233 FA نیلوفر انصاری استاد مدعو دانشگاه خوارزمی، بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه خوارزمی، البرز، ایران. امید مجد نویسندۀ مسئول. استاد بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Journal Article 2025 10 31 Purpose: The books Nasihat al-Muluk (The Counsel for Kings) and Siyasat-nameh (The Book of Politics) are among the most prominent works of Persian political and ethical literature, both of which were formed in the cultural and historical contexts of ancient and Islamic Iran. Each of these two works, composed in different periods, offers guidance on governance, political ethics, and social administration. This study aimed to conduct a comparative analysis of the intellectual content of these two works, focusing on similarities and differences in ethical, political, and social concepts. Method and Research: Adopting a qualitative approach, this study employed content analysis of Saadi’s Nasihat al-Muluk and Nizam al-Mulk’s Siyasat-nameh. The research involved extracting key themes, comparing similarities and differences, and examining the historical and cultural contexts in which the two works were produced. Findings and Conclusions: The findings indicated that both works emphasize the importance of justice, ethics in governance, and the ruler’s responsibility toward the people, yet they do so through distinct approaches. Siyasat-nameh, with its focus on the practical and structural aspects of governance, such as military organization, taxation systems, espionage, and bureaucratic relations, reflects Nizam al-Mulk’s practical experience as a prominent politician. In contrast, Nasihat al-Muluk, using literary language, anecdotes, and parables, underscores the ruler’s moral character, wisdom, and the impact of personal conduct on society. Another difference lies in the type of audience and writing style: Siyasat-nameh was written specifically for kings and political elites, using a more formal tone, whereas Nasihat al-Muluk, with its literary and accessible diction, addresses a broader readership. Both works advocate shared values such as justice, wisdom, and avoidance of tyranny; however, Siyasat-nameh primarily stresses the preservation of political order, while Nasihat al-Muluk focuses on the moral and spiritual upbringing of the ruler. Moreover, although the influence of Islamic culture and Iranian traditions is evident in both works, Nasihat al-Muluk displays these values with a stronger literary and mystical inflection. زمینه: کتاب‌های نصیحه‌الملوک و سیاست‌نامه از برجسته‌ترین آثار ادبیات سیاسی و اخلاقی ایران به شمار می‌روند که در بستر فرهنگ و تاریخِ ایران باستان و اسلامی شکل‌گرفته‌اند. این دو اثر، هر یک در دوره‌ای متفاوت، به ارائه رهنمودهایی برای حکمرانی، اخلاق سیاسی و مدیریت جامعه پرداخته‌اند. این پژوهش باهدف بررسی تطبیقی محتوای فکری این دو اثر، به تحلیل شباهت‌ها و تفاوت‌های آن‌ها در مفاهیم اخلاقی، سیاسی، اجتماعی می‌پردازد روش: روش این پژوهش با رویکرد کیفی، شامل تحلیل محتوای نصیحه‌الملوک سعدی و سیاست‌نامه خواجه نظام‌الملک، استخراج مضامین کلیدی، مقایسه شباهت‌ها و تفاوت‌ها و بررسی زمینه‌های تاریخی-فرهنگی است. یافته‌ها: یافته‌ها حاکی از آن است که هر دو اثر بر اهمیت عدالت، اخلاق در حکمرانی و مسئولیت حاکم در قبال مردم تأکیددارند اما با رویکردهایی متفاوت. سیاست‌نامه با تمرکز بر جنبه‌های عملی و ساختاری حکمرانی، مانند مدیریت لشکر، نظام مالیاتی، جاسوسی و روابط دیوانی، نشان‌دهنده تجربه عملی نظام‌الملک به‌عنوان یک سیاستمدار برجسته است. در مقابل، نصیحه‌الملوک با بهره‌گیری از زبان ادبی، حکایات و تمثیل‌ها، بر اخلاق فردی حاکم، خردورزی و تأثیر رفتار شخصی بر جامعه تأکید دارد. تفاوت دیگر در نوع مخاطب و سبک نگارش است؛ سیاست‌نامه به‌طور خاص برای سلاطین و نخبگان سیاسی نوشته‌شده و زبانی رسمی‌تر دارد، درحالی‌که نصیحه‌الملوک با لحنی ادبی و عامه‌پسند، مخاطبان گسترده‌تری را شامل می‌شود. هر دو اثر، ارزش‌های مشترکی مانند عدالت، حکمت و پرهیز از ظلم را ترویج می‌کنند، اما سیاست‌نامه بیشتر بر حفظ نظم سیاسی و نصیحه‌الملوک بر تربیت اخلاقی و معنوی حاکم تمرکز دارد؛ همچنین، تأثیر فرهنگ اسلامی و سنت‌های ایرانی در هر دو اثر مشهود است، اما بازتاب این ارزش‌ها در نصیحه‌الملوک بارنگ و بوی ادبی و عرفانی قوی‌تری همراه است.

https://jll.uk.ac.ir/article_5164_48fcf4f2484d2fab5b230dd7151e4eb0.pdf

دانشگاه شهید باهنرکرمان نثرپژوهی ادب فارسی 2821-1847 28 58 2026 02 20 Narrative Construction of Third-Person Collective Stories Based on the Narrator’s Positioning (A Case Study: “Tars-o-Larz” by Gholam-Hossein Sa’edi) برساخت روایت‌های‌جمعی سوم‌شخصی مبتنی بر موضع‌گزینی راوی (نمونة داستانی: ترس‌ولرز نوشتة غلام‌حسین ساعدی) 193 210 5359 10.22103/jll.2026.25812.3215 FA حمید عبداللهیان نویسنده مسئول، دانشیار، بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه اراک، ایران. نسترن شهبازی پژوهشگر پسادکتری، بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه اراک، ایران. Journal Article 2025 08 24 Purpose: In one type of collective narration, the narrator, despite employing a third-person point of view, functions as a conduit for a collective voice. Tars-o-Larz (Fear and Trembling) by Gholam-Hossein Sa’edi constitutes a notable example of this narrative pattern. Although the narrative focalization in this story is extradiegetic, the narrator, through a particular mode of positioning, becomes integrated into the network of the group’s social and cultural interactions and manifests a form of alignment with them. The significance of this study lies in its analysis of the mechanisms that, without resorting to the first-person plural pronoun, make possible the construction of a collective-oriented narrative while at the same time representing collective identities. Within the theoretical framework of the study, narrative elements were examined in relation to sociological concepts such as the Other and closed community. Method and Research: Adopting a descriptive-analytical method and focusing on the narrator’s agency and complicity, biased naming practices, the thematic construction of space, the representation of collective memory, and the plausible reflection of rumors, the study showed that the narrative voice, while maintaining apparent neutrality, contributes to the reproduction of dominant collective discourses. Conclusions: Collectivity in narrative may be conceptualized in two ways: through the presence of a collective narrator or through a narrative centered on a group. 1. Tars-o-Larz belongs to the second category. 2. Although the story is mediated by a third-person narrator, the narrator demonstrates consistent alignment with the characters, sharing their perspective and collective memory. 3. The narrative voice reflects group solidarity through biased naming practices, spatial thematization, and alignment with the characters’ worldview. 4. By subtly facilitating the verification of circulating rumors and refraining from overt judgment, the narrator reinforces the collective discourse of the group. 5. Thus, the third-person narration creates a collective-oriented narrative structure that implicitly supports the collective positions of the characters. The findings indicated that this form of third-person collective narrative can open new horizons for applying theories of collective narration and analyzing group-based discourses in contemporary Persian literature. زمینه: در یکی از گونه‌های روایت جمعی، راوی با وجود بهره‌گیری از زاویه‌دید سوم‌شخص، بازتاب‌دهندة صدای جمعی است. داستان ترس و لرز نوشتة غلام‌حسین ساعدی نمونه‌ای شاخص از این الگوست؛ در حالی که کانون روایی در این اثر برون‌داستانی است، راوی با موضع‌گزینی خاص خود، در بافت تعاملات اجتماعی و فرهنگی گروه ادغام می‌شود و نوعی هم‌سویی با آن‌ها را بروز می‌دهد. اهمیّت این مطالعه در تحلیل سازوکارهایی است که بدون به‌کارگیری ضمیر اوّل‌شخص جمع، امکان برساخت جمع‌محور روایت را فراهم می‌آورند و هم‌زمان هویت‌های گروهی را بازنمایی می‌کنند. در چارچوب نظری پژوهش، عناصر روایی در پیوند با مفاهیم جامعه‌شناختی چون دیگری و جامعة بسته بررسی می‌شوند. روش: روش کار توصیفی–تحلیلی است و با تمرکز بر کنشگری و هم‌داستانی راوی، نام‌گذاری‌های سوگیرانه، درون‌مایه‌سازی فضا، بازنمایی حافظه جمعی و بازتاب باورپذیر شایعات، نشان می‌دهد که صدای روایت با حفظ بی‌طرفی ظاهری، در بازتولید گفتمان‌های جمعی مسلط نقش ایفا می‌کند. یافته‌ها: جمع‌بودگی در یک روایت را می‌توان به دو صورت فهمید: از طریق راوی جمعی یا از طریق داستانی که درباره یک گروه است. ۱. داستان «ترس و لرز» در دسته دوم قرار می‌گیرد. ۲. اگرچه داستان به شکل سوم‌شخص روایت می‌شود، راوی با شخصیت‌ها هم‌راستا است و دیدگاه و حافظه جمعی آن‌ها را به اشتراک می‌گذارد. ۳. صدای روایی از طریق نام‌گذاری‌های سوگیرانه، درون‌مایه‌سازی فضایی و هم‌راستایی با دیدگاه شخصیت‌ها، همبستگی گروه را بازنمایی می‌کند.۴. با تسهیل غیرمستقیم اعتبار شایعات و اجتناب از قضاوت آشکار، راوی گفتمان جمعی گروه را تقویت می‌کند. ۵. بنابراین، راوی سوم‌شخص روایت جمع‌محوری ایجاد می‌کند که به‌طور غیرمستقیم از مواضع جمعی شخصیت‌ها حمایت می‌نماید. بدین‌ترتیب یافته‌ها نشان می‌دهند این شکل از روایت جمعی سوم‌شخصی می‌تواند افق‌های تازه‌ای برای کاربست نظریه‌های روایت جمعی و تحلیل گفتمان‌های گروه‌بنیان در ادبیات معاصر فارسی بگشاید.

https://jll.uk.ac.ir/article_5359_7cfa48616babd2d76c767f2c0110c408.pdf

دانشگاه شهید باهنرکرمان نثرپژوهی ادب فارسی 2821-1847 28 58 2026 02 20 The Evolution of Narrative Prose in the Qajar Era: From Dream Book to Modern Novel تحول نثر روایی در عصر قاجار: از خوابنامه تا رمان مدرن 211 233 5307 10.22103/jll.2026.26207.3231 FA یحیی کاردگر نویسنده مسئول، استاد، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه قم، قم، ایران. زهره یزدی دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه قم، قم، ایران. Journal Article 2025 10 29 Purpose: During the Qajar era, the emergence of new socio-literary concepts led intellectuals to seek new narrative forms. Khābnāmeh-writing (dream narratives) became a prominent literary-political genre. This study examines the narrative structure of these works and their role in the evolution of Persian fiction. Method and Research: Using a descriptive-analytical method and library research, this paper conducts a structural analysis of nine key Qajar Khābnāmehs. The theoretical framework analyzes eight narrative elements: plot, characterization, verisimilitude, theme, point of view, setting, dialogue, and tone. Findings and Conclusions: What can be clearly shown in this research is the role of dream books in the formation of modern Persian novels, such that in studying the sources of these novels, the role of these dream books cannot be ignored, but rather these works can be considered a bridge between ancient storytelling and modern novel writing. Conclusions: Findings reveal a coherent structure across the Khābnāmehs. Their plots share a six-part framework, utilize a first-person point of view, and feature characterization that moves beyond archetypes toward modern complexity. Settings are artistic and plot-driving, while dialogue enhances narrative cohesion. Thus, Qajar Khābnāmehs constitute a distinct genre that acted as a crucial bridge between classical and modern Persian fiction, significantly contributing to the development of contemporary Iranian narrative forms. زمینه: در عصر قاجار، با ورود مفاهیم جدید به عرصه اجتماع و ادب، نویسندگان روشنفکر در جستجوی قالب‌های روایی نوینی برای بیان اندیشه‌های خود بودند. در این میان، خوابنامه‌نویسی به عنوان گونه‌ای ادبی-سیاسی با استقبال گسترده‌ای روبه‌رو شد. مسئله اصلی این پژوهش، بررسی ساختار روایی این آثار و تبیین جایگاه آن‌ها در تاریخ تحول ادبیات داستانی فارسی است. روش: روش این تحقیق توصیفی-تحلیلی است و با تکیه بر مطالعات کتابخانه‌ای، به بررسی ساختاری و مقایسه‌ای نه خوابنامه شاخص از دوره قاجار می‌پردازد. چارچوب نظری پژوهش، واکاوی هشت عنصر داستانی شامل پیرنگ، شخصیت‌پردازی، حقیقت‌مانندی، درونمایه، زاویه دید، صحنه‌پردازی، گفت‌وگو و لحن است. یافته ‎ها: آن‎چه در این پژوهش به وضوح می‎توان نشان داد نقش خوابنامه‎ها در شکل‎گیری رمان‎های مدرن فارسی است به گونه‎ای که در بررسی‎های سرچشمه‎های این رمان‎ها نمی‎توان از نقش این خوابنامه‎ها چشم‎پوشی کرد بلکه این آثار را می‎توان پلی بین قصه‎نویسی کهن و رمان‎نویسی مدرن دانست. نتیجه‌گیری: یافته‌های این پژوهش نشان از یک ساختار منسجم و مشابه در عناصرداستانی دارد؛ به گونه‌ای که پیرنگ آن‌ها از یک ساختار شش‌بخشی مشترک تبعیت می‌کند. بر این اساس، می‌توان نتیجه گرفت که خوابنامه‌های قاجاری با کیفیت ماهرانه‌ای که در به‌کارگیری عناصر داستان از خود نشان‌داده‌اند، نه تنها قالبی متمایز و دارای تشخص هستند، بلکه به عنوان پلی میان داستان‌نویسی کلاسیک و رمان مدرن فارسی عمل‌کرده و سهمی تعیین‌کننده در تکوین ادبیات داستانی معاصر ایران داشته‌اند.

https://jll.uk.ac.ir/article_5307_3abf7501485b3196c46a6e801aae9e7e.pdf